X
تبلیغات
شکوه انقلاب

شکوه انقلاب

رویدادهای 18 بهمن

حضرت امام در ديدار با روحانيون شهر اهواز گفتند: ادامه نهضت يک تکليف است. * در ملاقات وکلاي دادگستري با حضور امام، ايشان گفتند که شاه بايد محاکمه شود. * رييس جمهور و وزراي خارجه و دفاع آمريکا، پس از پايان مأموريت ژنرال‌ها هايزر در ايران، جلسه‌اي با حضور وي تشکيل دادند. * سخنگوي وزارت خارجه آمريکا گفت: ما از اجراي قانون اساسي پشتيباني مي‌کنيم. ما از راه ديپلماتيک با همه گروه‌ها، از جمله مهدي بازرگان، در تماس بوده‌ايم؛ اما پس از انتخاب وي به نخست وزيري، هيچگونه تماسي با وي برقرار نشده است. * وزارت خارجه آمريکا اعلام کرد هنوز دولت بختيار را به رسميت مي‌شناسد. از طرفي سخنگوي کاخ سفيد گفت: بختيار بايد نظر اکثريت مردم را بپذيرد. * پس از اعلام نخست وزيري مهندس بازرگان، بين آقايان يدالله سحابي، اميرعباس انتظام، بختيار،‌ قره‌باغي رييس ستاد ارتش و رييس اداره دوم ارتش، ملاقاتي انجام شد. در اين ملاقات، آقاي سحابي و اميرانتظام در صدد بر مي‌آيند که بختيار را راضي به استعفا نمايند. از طرفي بختيار براي قدرت نمايي، از قره‌باغي و مقدم خواست در حضور آنان حمايت مجدد خود را از بختيار اعلام کنند. * دکتر سنجابي اعلام کرد مذاکره و تبادل نظر بين بختيار و بازرگان براي حل مسالمت‌آميز مسائل ادامه دارد. راديو لندن گفت: گفتگو ميان جنبش آيت‌الله خميني و ارتش آغاز شده است. * گروهها و اقشار مختلف مردم، از جمله دانشگاهيان، از دولت موقت مهندس بازرگان پشتيباني و حمايت کردند. * روحانيون و مردم زنجان و بخش‌هاي تابعه در يک راهپيمايي بي‌سابقه پنجاه هزار نفري، حمايت قاطع خود ار از امام خميني و نخست وزير منصوب او اعلام داشتند. در اين اجتماع، حجت‌الاسلام ابوالفضل شکوري به نمايندگي از مردم و روحانيت، قطعنامه سي ماده‌اي را مبني بر: 1ـ انحلال رژيم شاهنشاهي . 2ـ انحلال مجلسين و دولت بختيار . 3ـ مشروعيت دولت مهندس بازرگان، قرائت کرد و مورد تأييد قرار گرفت. * آسوشيتدپرس: ديپلمات‌هاي غربي نزديک به ارتش معتقدند که ژنرال‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند که براي کودتا قوي نيستند. * راديو لندن و راديو مسکو: صدها تن از افسران سابق، از جمله چند تن از امراي ارتش که به علت مخالفت شاه از ارتش اخراج شده‌اند، پشتيباني خود را از آيت‌الله خميني اعلام کردند. * فرماندار نظامي تهران به اين دليل که مردم به مقررات حکومت نظامي اهميت نمي‌دهند، ساعات منع عبور و مرور را کاهش داد. * سيزده نفر ديگر از نمايندگان مجلس استعفا دادند. * جمعي از هواداران رژيم به طرفداري از قانون اساسي، در يکي از سالن‌هاي ورزشگاه امجديه اجتماع کردند. * سادات، رييس جمهور مصر، با شاه در مراکش تماس گرفت. * سرهنگ شکوري، رييس آجوداني ستاد لشکر شصت و چهار رضائيه، به هنگام رفتن به پادگان، ترور شد. * شرکت‌هاي مهم حمل و نقل هوايي به علت نا امن بودن قلمرو هوايي ايران، پرواز‌هاي خود را به ايران قطع کردند. * مجمع عمومي سازمان ملل متحد از اوضاع ايران اظهار نگراني کرد. * يک تبعه آمريکا که در اصفهان راننده‌اي را مضروب کرده بود، توسط محکمه شرعي مردم، پس از پرداخت ديه، آزاد شد. لازم به تذکر است که طبق قانون کاپيتولاسيون، محاکم ايران حق محاکمه هيچيک از افراد تبعه آمريکا را ندارند. تشکيل اين دادگاه مردمي نشانه قوت يافتن روز افزون مردم مسلمان است.

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم بهمن 1390ساعت 9:23  توسط فرزانه نادری  | 

رویدادهای 15 بهمن

حضرت امام خميني طي يک سخنراني جوانان را به ادامه تظاهرات و اعتصابات فرا خواندند. * به دنبال جلسه روز گذشته شوراي انقلاب ـ که نخست وزيري دولت موقت به مهندس بازرگان پيشنهاد شده بود ـ اين شورا براي گرفتن جواب از وي تشکيل جلسه داد. بازرگان درباره اين جلسه مي‌گويد: ابتدا پس از تشکراز حسن ظن آقايان، گفتم «اگر بنده را نامزد نخست وزيري نماييد با علم و اطلاع از افکار و اخلاق و سوابقم خواهد بود... همه مي‌دانيد که من معتقد به دمکراسي و مشورت و اعتقاد به ديگران هستم و از تندي و تعجيل احتراز دارم و علاقمند به مطالعه و علم تدريجي هستم. حال اگر با اين سوابق و شرايط قبولم داريد، پيشنهاد فرماييد.» عکس‌العمل مثبت يا منفي در مجلس نديدم. سکوت و قبولي و اصرار مجدد آقايان روحاني عضو شورا و امام در برابر شرايط و اتمام حجت من باعث تعجبم شد و انتظار آن را نداشتم. * شاپور بختيار گفت: درهاي مذاکره با آيت‌الله خميني همچنان باز است ... جمهوري اسلامي براي من مجهول است. وي افزود که من نه با شاه و نه با (امام) خميني سازش نمي‌کنم و اجازه تشکيل دولت موقت را به او (امام خميني) نمي‌دهم. * راديو عدن: عده زيادي از افسران پايگاه هوايي همدان، در پايگاه بازداشت و زنداني شدند. * وزراي خارجه آمريکا و انگليس طي ديدار ديويد اوئن از آمريکا، در مورد اوضاع ايران به گفتگو نشستند. بغداد نيز با اعزام هيأتي به عربستان، به بررسي اوضاع ايران و منطقه پرداخت. * ژنرال هايزر، فرستاده ويژه آمريکا به ايران، با اتمام مأموريت حساس خود و مذاکرات مکرر با مقامات ايراني، عازم آمريکا شد. سخنگوي وزرات خارجه آمريکا گفت: هايزر سعي کرد تا نظاميان ايران از بختيار حمايت کنند. وي به اين علت ايران را ترک کرد که اقامت وي به احساسات ضد آمريکايي در ايران دامن مي‌زد. * بنا به گزارش دولت آمريکا، ايران به علت کمبود مالي در اثر از دست دادن فروش نفت، قرارداد ده ميليارد دلاري خريد اسلحه از آمريکا را لغو کرد. گفتني است چون امريکا نظام سلطنتي ايران را در خطر مي‌ديد، فروش اين سلاح‌ها، از جمله چندين فروند آواکس را به مصلحت خويش نمي‌ديد. لذا يکي از مأموريت‌هاي هايزر، بر هم زدن اين قرارداد به نحوي بود که آمريکا متضرر نشود. * خانواده‌هاي همافران و درجه‌داران بازداشتي و نيروي هوايي، با تجمع در دادگستري به عنوان اعتراض به دستگيري آنها،‌ خواهان آزادي اين همافران شدند. * همافران نيروي هوايي در بهبهان به عنوان طرفداري از امام خميني، دست به راهپيمايي زدند. * از سوي آيت‌الله گلپايگاني ، اعلاميه‌اي خطاب به نمايندگان مجلس، هيأت دولت و امراء ارتش، منتشر شد. * آيت‌الله سيدمحمدباقر صدر با ارسال نامه‌اي از عراق براي حضرت امام، از مبارزات ملت ايران حمايت کرد. * به مناسبت ورود حضرت امام به ايران، از سوي آيت‌الله مرعشي نجفي تلگرامي براي ايشان ارسال شد. * خبرگزاري فرانسه: آيت‌الله شريعتمداري اظهار داشت: اختلاف جزئي بين آيات عظام با مذاکره مرتفع خواهد شد. * دولت بختيار برداشت از پس‌انداز و سپرده‌هاي بانکي مردم را محدود کرد. * يک خبرگزاري ژاپني گزارش داد: يک نماينده از سوي امام خميني، با برژنف در بلغارستان، ملاقات و گفتگو کرده است. تذکر: برژنف از سيزدهم تا هفدهم ژانويه 1979، مطابق با بيست و سوم دي ماه 1357، در بلغارستان بسر مي‌برده است. * شهردار تهران در حضور حضرت امام استعفا کرد. امام سپس وي را مجددا به عنوان شهردار منصوب کردند. جواد شهرستاني از سوي دولت بختيار ممنوع‌الخروج شد. * گروهي از نمايندگان مستعفي مجلس شورا با حضرت امام ديدار کردند. * راديو لندن: از تظاهرات ديشب تهران هيچ گزارشي که حاکي از برخورد مردم با نظاميان باشد، نرسيده است. * دو تن از وزراي سابق به نام‌هاي عبدالمجيد مجيدي و هوشنگ نهاوندي، توسط فرمانداري نظامي بازداشت شدند. * خسرو قشقايي پس از بيست و پنج سال تبعيد در آمريکا، به ايران بازگشت. وي يکي از رهبران ايل قشقايي است.

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم بهمن 1390ساعت 9:23  توسط فرزانه نادری  | 

انفلاب اسلامی ایران به روایت اسناد(1)





+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم بهمن 1390ساعت 6:45  توسط فرزانه نادری  | 

رویدادهای 14 بهمن

حضرت امام طي يک مصاحبه مطبوعاتي در مدرسه رفاه اعلام کردند: شوراي انقلاب حکومت موقت تعيين خواهد شد و حکومت موقت، موظف خواهد بود که مقدمات رفراندم را تهيه کند. همچنين قانون اساسي که تدوين شد، به آراء عمومي گذاشته مي‌شود. ايشان دولت بختيار را غيرقانوني اعلام کردند و گفتند: کاري نکنيد که مردم را به جهاد دعوت کنم. * در پي جلسه اعضاي شوراي انقلاب با حضور امام خميني، به پيشنهاد اعضا و موافقت امام، مهندس مهدي بازرگان براي نخست وزيري دولت موقت انتخاب شد. * مهندس بازرگان درباره انتخابش به نخست وزيري دولت موقت اظهار داشت در پي تشکيل جلسه شوراي انقلاب در روز 14/11/57، آقاي (امام) خميني ما را مخاطب قرار داده پرسيدند براي نخست وزيري چه کسي را تعيين کنيم؟ ... نمي‌دانم آقاي مطهري بود يا يکي ديگر از روحانيون شوراي انقلاب که مرا پيشنهاد کرد. در هر حال نظر عموم روي من رفت و اگر کسي موافقت نداشت، حرفي نزد. آيت‌الله خميني تبسم و اظهار خوشوقتي کرده، گفتند به اين ترتيب خيالم از دو طرف راحت شد. ظاهرا منظور ايشان از دو طرف، مليون و روحانيون بود. تذکر: حضرت امام مدت‌ها پس از استعفاي بازرگان چندين بار در سخنراني‌هاي خود گفتند: که انتخاب بازرگان اشتباه بود و من قلبا به اين امر راضي نبودم. * مشتاقان زيارت امام خميني در مقابل محل اقامت ايشان تجمع کردند. يونايتد پرس جمعيت مشتاق را بالغ بر چهار و نيم ميليون برآورد کرد. * خبرگزاري فرانسه: بختيار در مصاحبه با لوماتن گفت: بعضي اوقات صبر بهترين تاکتيک است و اگر آيت‌الله خميني بخواهد در شهر مقدس قم دولت پيشنهادي خود را به وجود آورد، به او اجازه خواهم داد تا دولتي شبيه به واتيکان تأسيس کند. * دستور آزادي سيصد و پنجاه زنداني محاکم نظامي صادر شد. * تظاهرات مردم در برخي از شهرستان‌ها بدون درگيري با مأموران انجام شد. * دانشجويان ايراني با حمله به سفارتخانه‌هاي ايران در آمريکا، لبنان و استراليا، نسبت به رژيم سلطنتي ايران ابراز انزجار کردند. * چهل تن ديگر از نمايندگان مجلس از مقام خود استعفا دادند. * روزنامه الوطن العربي نوشت: يک ژنرال ارتش به ملاقات شاه در خارج از کشور رفت. * از سوي ياسر عرفات، پيام تبريکي خطاب به حضرت امام ارسال شد. * آسوشيتد پرس گزارش داد: واکنش کشورهاي اسلامي در مقابل بازگشت آيت‌الله خميني متفاوت بوده است. سادات در مصر گفت: او هيچ آيت‌اللهي در مصر نخواهد داشت. مطبوعات سعودي در اين مورد سکوت اختيار کرده‌اند و رژيم بغداد نيز تاکنون موضعي اتخاذ نکرده است تنها قذافي گفت:به محض درخواست کمک از بذل آنچه در امکان دارد، دريغ نخواهد کرد. * به مناسبت ورود حضرت امام به ايران، مراسم جشني در کشور ليبي بر پا شد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم بهمن 1390ساعت 9:22  توسط فرزانه نادری  | 

رویدادهای 19 بهمن

جمعي از پرسنل نيروي هوايي با انجام رژه و خواندن سرود در مقابل حضرت امام، با حرکت اسلامي مردم ايران و رهبري نهضت اعلام همبستگي کردند. ايشان همچنين از راهپيمايي مردم در حمايت از دولت مهندس بازرگان تشکر کردند. * مطبوعات و راديو رياض: مهندس بازرگان اعلام کرد نتوانسته است رضايت ارتش را جلب کند و ارتشيان از قانون اساسي حمايت مي‌کنند. وي طي اولين سخنراني عمومي پس از اعلام نخست وزيري دولت موقت گفت: بنده ماشين سواري نازک نارنجي هستم که بايد روي جاده‌هاي آسفالت و راه هموار حرکت کنم. * ستاد ارتش، عکس روزنامه کيهان مبني بر رژه افسران نيروي هوايي در مقابل حضرت امام را تکذيب کرد. * طرفداران قانون اساسي، شهر خوي را به آتش کشيدند و در شهر گنبد به يک حمام زنانه يورش بردند. * عده‌اي از هواداران رژيم که به طرفداري قانون اساسي در تهران تجمع کرده بودند، با مخالفين خود به زد و خورد پرداختند. * خبرنگار لوس‌آنجلس تايمز، در تيراندازي‌هاي خيابان فرح‌آباد ژاله تير خورد و کشته شد. * طي روزهاي گذشته و امروز، شهر تهران شاهد تظاهرات مردم و فرياد و خشم کليه اقشار در مقابل رژيم بود. بانک‌ها و ديگر مؤسسات دولتي مورد هجوم مردم به ستوه آمده از جنايت‌هاي شاه قرار گرفتند و شعله‌هاي آتش از همه سو زبانه مي‌کشيد. * امام خميني طي نطق کوتاهي که از شکبه تلويزيوني کارکنان اعتصابي راديو و تلويزيون بطور مستقيم پخش مي‌شد ضمن آرزوي موفقيت براي کارکنان رسانه‌هاي گروهي گفتند: دستگاه‌هايي در اين قسمت بوده و هست که بايستي در خدمت مردم مي‌بودند. ولي رژيم غاصب از آنها در راه هدف‌هاي نامشروع استفاده کرده است. * سرهنگ قذافي حمايت خويش را از انقلاب مردم ايران اعلام داشت. * در درگيري‌هاي گرگان، پنج نفر کشته و يازده نفر مجروح شدند. * خانواده افسران بازداشتي نيروي هوايي، همچنان با ادامه تحصن، تهديد به اعتصاب غذا کردند. * مهندس شريف امامي که از طرف دادستاني ممنوع‌الخروج شده بود، از کشور گريخت. * گروه منصورون، ترور رييس گارد دانشگاه جندي شاپور اهواز را به عهده گرفت. * افراد مسلح به يک شعبه بانک ملي در کرمان دستبرد زدند. همچنين موجودي يکي از شعب اين بانک در تهران نيز سرقت شد

+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم بهمن 1390ساعت 9:20  توسط فرزانه نادری  | 

رویدادهای 13 بهمن

امام خميني در جمع روحانيون بيانات مبسوطي را ايراد کردند. ايشان در قسمتي از اين بيانات فرمودند: رژيم سلطنتي از اول خلاف عقل بود ... هر ملتي بايد خودش سرنوشت خودش را تعيين کند. * آسوشيتد پرس: بختيار گفت: طرفداران آيت‌الله خميني مي‌توانند فرياد بزنند، غوغا کنند، توهين کنند، اين کار چيزي را ثابت نمي‌کند، اما اينکه چندين ميليون نفر براي استقبال از آيت‌الله به تهران آمدند، مبالغه‌آميز است. وي افزود: همچنان مشتاق ملاقات با ايشان است. * آسوشيتد پرس گزارش داد: امراي ارتش گفته‌اند که اگر آيت‌الله خميني بر خلاف قانون اساسي اقدامي کند، ‌آنها دست به اقدام خواهند زد. * راديو مسکو: دانشجويان ايراني مقيم آمريکا عليه مداخله آمريکائي‌ها در امور داخلي ايران، در برابر کاخ سفيد تظاهرات کردند. * در چند شهر کشور، ازجمله سمنان و تربت جام، در پي تظاهرات مردم چند نفر به شهادت رسيدند. * يک ساواکي در تهران ترور شد. وي سرهنگ معتمدي نام داشت و يکي از اعضاي بلند پايه ساواک بود. *راديو بي.بي.سي . گفت: آيت‌الله شريعتمداري گفته است در تبديل رژيم سلطنتي به جمهوري بايد جانب احتياط رعايت شود و تهيه مقدمات فراواني لازم است. تذکر: نامبرده از قانون اساسي که اساس آن موجب بقاي رژيم سلطنتي است، حمايت مي‌کند. *دکتر سنجابی خواستار استعفای بختيار شد. وي همچنين گفت: جبهه ملي به امام خميني وفادار است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390ساعت 9:18  توسط فرزانه نادری  | 

نقش انقلاب اسلامي در بيداري مردم مستضعف جهان


انقلاب اسلامي حركتي بسيار مهم در جامعه جهاني به شمار مي‌آيد. به گزارش راديو لندن امام خميني انقلابي را رهبري كرد كه جهان را لرزاند. در عصري كه جاهليت مدرن همه جا را فرا گرفته بود و چشم اميد بشريت كعبه آمال خود را در بلوك شرق و غرب جستجو مي‌كرد، ناگهان انقلاب اسلامي مانند خورشيد تابان، مردم جهان را با نور اسلام بيداري بخشيد و اين رستاخيز اسلامي است كه جان‌هاي مرده را بيدار كرده و زمينه‌ را براي روزي آماده مي‌سازد كه در پاسخ به سؤال:
«لِّمَنِ الْمُلْكُ» (حج/5)
 
در گسترۀ زمين و از چهار گوشۀ عالم گفته شود؛
 «للّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّار» (غافر/16)
 
جاهليت مدرن:
  آنچه در قرن حاضر «قرن بيستم» قبل از انقلاب اسلامي، شاهد آن بوده‌ايم مشابه همان جاهليت كهن است. عصري كه هويت انساني  دچار بحران شد و كرامت انساني تعابيري متفاوت پيدا كرد، وجود رفاه مادي رد پايي از آرامش ديده نمي‌شد و چشم اميد بشريت هم تنها دو بلوك شرق و غرب را مي‌شناخت. شرق و غربي كه تلاش كرده‌‌اند به بشريت بفهماند؛ يك راه بيشتر وجود ندارد، و آن هم دنياپرستي است؛ كه اردوگاه‌هايي همچون سوسياليسم و كمونيسم و سرمايه داري در درون آن بنا شده‌اند. دشتگاه‌هايي كه جزء عنانيت و استكبار و فساد حاصلي ندارند و با فطرت انسان سازگار نمي‌باشد. و هدف آنان كشاندن آحاد مردم به غفت و رها كردن زمام شهوات و هواهاي نفساني است تا بدين طريق انسان را از آسمان به زمين كشانده و رخت ذلت را به او بپوشانند، نتيجۀ اسنان از هويت دور مانده و در ظلمت رنسانس، كوس أنا الحق سر دهد.
  در اين عصر ظلماني كه شعله اميد بشريت، چهره خاموشي به خود مي‌گرفت، ناگهان جهانيان شاهد انفجار نوري در ادامه حركت انبياء (عليهم‌السّلام) شدند و آن هم انقلاب اسلامي ايران به رهبري امام خميني «ره» بود كه پيام آن عدالت، توسعه و رفاه بر مبناي معنويت گرديد. ميشل فوكو فيلسوف اجتماعي فرانسه مي‌گويد:
 
«مردمي كه روي اين خاك  «ايران» زندگي مي‌كنند در جستجوي چيزي مستند كه ما غربي‌ها امكان آن را پس از رنسانس و بحران بزرگ معيت از  دست داده‌ايم و آن معنويت سياسي است».
 
  بنابراين عالم درگير حادثه عظيم متحول كننده‌اي شد كه همه چيز را دگرگون خواهد كرد و اين تحول، خلاف اين دو قرن گذشته، نه از درون تكنولوژي، بلكه محصول تعاليم دين اسلام مي‌باشد و اين امري است كه محدود به مرزها نمي‌ماند و اگر رنسانس توجه بشر را از عرش به فرش معطوف نمود، اين تحول بار ديگر بشر را متوجه آسمان نمود و اين راهي است كه انسان را به آرامش خواهد رساند و چه بخواهد و چه نخواهد لاييسم و اومانيسم در همه صورت‌هاي آن محكوم به شكست هستند. و انقلاب اسلامي بخشي از پازل ناتمام چينش نيروها در عصر حاضر خواهد بودكه توانست يكبار ديگر ردايي ايدئولوژي را به دين اسلام بپوشاند و توجه همگان را برانگيزد.
  شكست شرق و غرب در رويارويي با انقلاب اسلامي بعد از فروپاشي شوروي سابق نظريات فوكوياما و هانتينگتون به عنوان دو نظريه اصلي در غرب مطرح شد:
 
1-   فوكوياما:
  كه معتقد به پايان تاريخ بود و اينكه رقيب ليبرال دموكراسي شكست خورد و ملت‌ها در عرصه جهاني ليبرال دموكراسي را انتخاب كرده‌اند؛ لذا به پايان تاريخ مطلوب رسيده‌ايم و هيچ معارضي نداريم. فوكوياما در شرح نظريه خود چنين مي‌افزايد:
  دموكراسي شكل نهايي حكومت در جوامع است و تاريخ بشريت نيز مجموعه‌اي منسجم و جهت‌دار است؛ كه بخش عظيمي از جامعه بشري را به سمت نظام دموكراسي ليبرال سوق مي‌دهد.
 
2-   اما نظريه هانتينگتون «برخورد تمدن‌ها» كاملاً مقابل آن است كه ايشان درك جدي دارند كه فوكوياما از آن غافل بوده است و آن اينكه متوجه شد نيروي جديدي وارد عرصه بين‌المللي شده كه اسلام است و مدعي حكومت و عدالت اجتماعي در سطح جهاني است و در واقع پس از مرگ كمونيسم، اسلام شخصيت اصلي سناريوي مورد نظريه غرب است. با اين ميان روشن مي‌شود كه هر تمدني كه بتواند در برابر تمدن بحران زده كنوني غرب، پيام آور اخلاق و معنويت باشد مي‌تواند بر سر راه نظريه فوكوياما چالش ايجاد كند و انقلاب اسلامي ايران، از آنجا كه اين پيام معنويت را توانسته است در سراسر جهان معاصر منتشر كند، چالش‌ عملي را بر سر راه تحقق نظريه فوكومايا ايجاد كرده است. بنابراين اين انقلاب اسلامي در طي اين بيست و اندي سال كه از عمر آن مي‌گذرد توانسته است:
1- از مرزهاي خود عبور كند؛
2- منشأ شكل گيري و احياي هويت تمدني الهي قرار بگيرد و جهان را با پيام حيات بخش خود تحت تأثير قرار دهد.
جان. ال. سپوزتيو مي‌گويد:
 
«دوست و دشمن متفقند كه از انقلاب ايران تأثير بسزايي بر جهان اسلام و غرب داشته است».
 
  و اين تأثير از آنجا ناشي مي‌شود كه تا قبل از انقلاب اسلامي، مقوله دين جزء معضلات حل شده شبي به حساب مي‌آمد و در بين بشريت رو به فراموشي مي‌رفت چنانكه كساني مانند «ماركس»، «دوركهايم» و «وير» معتقد بودند كه دين سنتي، بيش از پيش در دنياي مدرن به صورت امري حاشيه‌اي در مي‌آيد و دنيوي شدن فرايندي اجتناب ناپذير است. امّا انقلاب شكوهمند اسلامي ايران افق جديدي را به سوي بشريت گشود و با به چالش كشيدن تئوري‌هاي پوچ و خيالي كساني مانند ماركس و .... جان‌هاي بشريت را به نور اسلام زنده كرد و حياتي دوباره بخشيد.
  دانيل پايپس در كنفرانس در استامبول تركيه گفت:
 
«بايد اعتراف كنيم كه پس از انقلاب اسلامي‌، ما براي افكار ديني و مذهبي هيچ جايي باز نكرده بوديم؛ وي از اين پس براي ما آمريكايي‌ها ضروري است كه زمينه‌اي جهت مطالعه و تحقق پيرامون مذهب فراهم آوريم».
 
  پيتر شولاتور نويسنده و مفسر سياسي مشهور كشور آلمان مي‌گويد:
 
«اكنون نهضت بازگشت به دين و مدينه فاضله آغاز شده است» بنابراين جهانيان به بركت انقلاب اسلامي يافته‌اند كه تنها راه سعادت، اسلام است».
 
  طي يك نظرسنجي از جوانان سوئد قبل از يازده سپتامبر مشخص شده بود، كه انتخاب اولشان اسلام است. در حالي كه مولد از توسعه يافته‌ترين كشور و در حين حال از لائيك قرين كشورهاي غرب است؛ كه بيش از پنجاه درصدد آن هيچ مذهبي ندارند. اين است عظمت انقلاب اسلامي.
 
  پروفسور حميد مولانا مي‌گويد:
 
«به عقيده من هيچ صدايي در قرن بيستم مثل صداي امام «ره» جهان را لرزه در نياورد ... و طلسم سكوت را در مقابل طاغوت و ظلم شكست، كه اگر اين طلسم نشكسته بود امروز شوروي زنده بود».
 
  و تمام سخن در اينجا است كه تمدن مادي دستگاهي است كه تزيين و انحواء از ويژگي‌هاي اوست و چون با اغفال بشريت به دنبال استثمار نوين آنان مي‌باشد؛ انقلاب اسلامي كه چشم بشريت را به سوي ؟؟؟ گشوده است بزرگترين خطر براي ان مي‌باشد و تمدن مادي را در سراشيب سقوۀ قرار داده است.
  ايالات متحده آمريكا بر اساس شهادت واقعيت‌هاي موجود و اعتراف شخصيت‌هاي سياسي و فرهنگي و غيره آن، به شدت گرفتار مشكلات پيچيده‌اي است؛ كه آينده اين كشور را تيره و تار نموده است.
  اكتاويوپاز، نويسنده معروف غربي و برنده جايزه ادبي نوبل، طي مقاله‌اي با عنوان «امپراطوري دموكراسي (آمريكا) در سراشيب سقوط» مي‌نويسند:
«چشم انداز آمريكا به هيچ وجه روي نويد و آرامش را نشان نمي‌دهد».
  لذا مشاهده مي‌كنيم كه انقلاب اسلامي تمدن مادي غرب را در حال غروب و افول قرار داده است و همه سر و صداهايي كه به گوش مي‌رسد، سر و صداي تمدن در حال عقب نشيني از ميدان جامعه جهاني است. بابي سعيد مي‌گويد:
 
«از مجموع كابوس‌هاي بسياري كه هر چند وقت يك بار در تمدن غربي پيدا شده، شايد هيچ يك به اندازه اسلام در عصر حاضر گيج كننده تر، عجيب‌تر و غير قابل جبران‌تر نبوده است».
 
  دانيل پايپس رئيس انستيتو پژوهش‌هاي سياست‌هاي خارجي آمريكا در سمينار پاييز 1368 در استانبول تركيه گفت:
 «امروز ايران به مشابه يك آزمايشگاه است. اگر اين تجربه موفق شود، جسارت مسلمانان كشورهاي ديگر هم بيشتر خواهد شد. ما تا ده سال پيش حساسيت خاصي نسبت به اسلام نداشتيم، اما امروز اينطور نيست و همه ما نسبت به اين پديده جديد در ايران بايد با حساسيت بيشتري برخورد كنيم. امروز مسلمين جهان به ايران نظر دارند و از آن الگوبرداري مي‌كنند».
 
 چنانكه «شروين ماروين» استاد دانشگاهي در آمريكا گفت:
 «چگونه مي‌توان باور داشت كه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران يكباره شعار «مرگ بر آمريكا» در جهان طنين افكند؟ همين اسلام بود كه آرامش را از كشورهاي عربي و طرفداران آن‌ها در منطقه خليج فارس گرفت»
   بنابراين ملاحظه مي‌كنيم كه انقلاب اسلامي با ظاهر ساختن باطن خبيث شرق و غرب و شكست آنان بار ديگر هوشياري و عزت را به امت اسلام بازگرداند. گرايش هر چه بيشتر مردم به اسلام در عصر حاضر نشان مي‌دهد كه ظلمت جهالت از بشريت دور گشته است.
  امروز دورنماي صدور انقلاب اسلامي را در جهان مستضعفان و مظلومان پيش از پيش مي‌بينيم و جنبشي كه از طرف مستضعفان و مظلومان جهان عليه مستكبران و زورمندان شروع شده در حال گسترش است،‌ اميد بخش آتيه روشن است و وعده خداوند تعالي را نزديك و نزديكتر مي‌كند گويي جهان مهيا مي‌شود براي طلوع آفتاب ولايت از افق مكه معظمه و كعبه آمال محرومان و حكومت مستضعفان.  «امام خميني»
  خانم پروفسور الميرا عضو هيئت تحقيقات زنان آذربايجان مي‌گويد:
 
«هر جا تمايلي به حق در آنجا باشد نام امام «ره» در آنجا هست»

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390ساعت 9:8  توسط فرزانه نادری  | 

شبكه پیام رسانی در نهضت امام خمینی(ره)

نقلاب اسلامی ایران از تعامل مشترك مرجعیت شیعه - حضرت امام(ره) - و توده مؤمنین در مقابل حكومت فاسد و فاقد مشروعیت پهلوی شكل گرفت. حد فاصل رهبری مذهبی و سیاسی و توده مؤمنین، وعاظ وخطبا قرار داشتند كه پیام ها و دستورات دینی را از مرجع به مقلدین منتقل می كردند. نقش و جایگاه پیام رسانان دستورات سیاسی - مذهبی از حضرت امام(ره) به توده های مردم مسلمان، پژوهشی است كه فراروی علاقه مندان قرار دارد.

 

 

" شبكه پیام رسانی در نهضت امام خمینی(ره) " نوشته جناب آقای رحیم روح بخش الله آباد، كتابی است حدودا چهارصد صفحه ای كه یكی از محصولات متنوع مركز اسناد انقلاب اسلامی می باشد.

انقلاب اسلامی ایران از تعامل مشترك مرجعیت شیعه - حضرت امام(ره) - و توده مؤمنین در مقابل حكومت فاسد و فاقد مشروعیت پهلوی شكل گرفت. حد فاصل رهبری مذهبی و سیاسی و توده مؤمنین، وعاظ وخطبا قرار داشتند كه پیام ها و دستورات دینی را از مرجع به مقلدین منتقل می كردند. نقش و جایگاه پیام رسانان دستورات سیاسی -  مذهبی از حضرت امام(ره) به توده های مردم مسلمان، پژوهشی است كه فراروی علاقه مندان قرار دارد.

نهاد مرجعیت و نهاد روحانیت در جنبش های معاصر ایران، غالبا در حمایت از اعتراضات مردمی وارد عرصه مبارزه شده و از طریق مساجد، مدارس دینی، مجالس مذهبی و... به فراخوان عمومی جهت تشدید اعتراض و مخالفت با استبداد داخلی و استعمار خارجی اقدام نمودند.

این اثر پس از مقدمه و پیشگفتاری نسبتا كوتاه، در دو بخش به صورت مفصل مسایلی در ارتباط با عنوان كتاب «شبكه پیام رسانی در نهضت امام خمینی (ره)» را مورد بحث و بررسی قرار داده است.

بخش اول كتاب، با عنوان «منبر و پیام رسانان آموزه های نهضت امام خمینی(ره)» شامل دو فصل می باشد. در فصل نخست این بخش كه پیام رسانی در نهضت از آغاز تا تبعید امام خمینی(ره) را دربر گرفته، نقش آقایان: آیت الله طالقانی و حجت الاسلام فلسفی به عنوان دو تن از پیشگامان نوگرای پیام رسانی از منبر بررسی و یك مقطع كوچك زمانی از نهضت نیز در پایان برای نمونه ذكر شده است. عنوان های اصلی این فصل از قرار زیر می باشد:

الف) نوگرایی آیت الله طالقانی در پیام رسانی و بهره جستن از رسانه های جدید و سنتی

ب) نوآوری های حجت الاسلام فلسفی در فن سخنوری و نقش محوری او در پیام رسانی آموزه های نهضت

ج) نقش پیام رسانی مراجع، علما و وعاظ در چند شهری شدن نهضت در مقطع آزادی تا تبعید امام (ره)

در ادامه در فصل دوم از همین بخش با عنوان « موج دوم پیام رسانی نهضت؛ از تبعید تا پیروزی انقلاب» ضمن بازكاوی روش های پیام رسانی در تبعید رهبری، رویكردهای مبارزاتی و پیام رسانی  سه تن از وعاظ یعنی آقایان: آیت الله سعیدی، آیت الله دكتر مفتح و حجت الاسلام هاشمی نژاد بررسی شده است.

این فصل نیز مانند فصل اول همین بخش از چند قسمت اصلی تشكیل شده است كه عناوین اصلی آن عبارتند از:

الف) ساز و كارهای تداوم مبارزه و پیام رسانی در زمان تبعید رهبری نهضت

ب) شهید آیت الله سعیدی، پیشگام پیام رسانی آموزه های سیاسی نهضت

ج) شهید حجت الاسلام هاشمی نژاد؛ پیام رسان جوان گرای آموزه های نهضت

د) شهید آیت الله دكتر محمد مفتح؛ پیام رسان روشنفكر آموزه های نهضت روحانیت

بخش دوم اثر با عنوان « نقش تبعیدی ها در پیام رسانی آموزه های نهضت امام خمینی (ره)» طی چهار فصل، تبعیدی های نهضت امام خمینی(ره) را به چهار موج تقسیم كرده و راهكارهای مبارزاتی و پیام رسانی آنان در تبعید گاه ها را مورد بررسی قرار داده است.

فصل اول از این بخش موج اول تبعیدهای نهضت روحانیت؛ یعنی از آغاز نهضت تا سال 1345 را مورد بررسی قرار داده است.

فصل دوم بخش مذكور موج دوم تبعیدی ها؛ پیام رسانی امام از نجف و اعلام مرجعیت ایشان كه مربوط به سال های 1350-1345 می شود را به بحث گذاشته و تبعید آقایان: آیت الله منتظری، آیت الله قاضی و سید احمد كلانتر را بررسی كرده و نیز نگاهی كلی به تبعید روحانیون نقش آفرین در اعلام مرجعیت امام(ره) داشته است.

فصل سوم در ادامه دو فصل پیشین موج سوم تبعیدی ها را مورد مطالعه قرار داده است. عناوین این فصل به شرح زیر می باشد:

- زمینه های پیام رسانی تبعیدی های موج سوم

- آیت الله منتظری

- آیت الله یزدی

- آیت الله املشی

- سایر تبعیدی ها

فصل انتهایی بخش دوم كه همان فصل چهارم می باشد، موج چهارم تبعید، یعنی قیام 19 دی ماه 1356 و گسترش آن در شهرهای مختلف كشور را بررسی كرده و در چند قسمت وقایع و رخدادهای این تاریخ را با عناوین زیر به بحث گذاشته است:

الف) روزشمار وقایع تعیین كننده

ب)تقسیم بندی تبعیدی های موج چهارم

نویسنده محترم كتاب "شبكه پیام رسانی در نهضت امام خمینی(ره)" برای بهتر نشان دادن افراد تبعیدی، شهری كه به آن تبعید شده اند و مدت زمان تبعید هر فرد، در این فصل نیز مانند فصول قبل از جدول هایی استفاده كرده است كه تمام موارد مذكور را یكجا در نظر خواننده اثر جای می دهد.

در ادامه مطالب عنوان شده به نتیجه گیری نسبتا مفصلی در ده صفحه می رسیم كه پس از آن نویسنده كتابنامه و نمایه ای نیز ضمیمه مطالب از پیش طرح شده كرده است.

 

 

برشهایی از كتاب:

در صفحه 74 و 75 فصل اول از بخش اول می خوانیم:

یكی از مقاطع مهم نهضت امام خمینی(ره) كه كمتر مورد توجه محققان انقلاب اسلامی قرار گرفته، دوره هفت ماهه مبارزات روحانیت، حد فاصل آزادی امام خمینی(ره) از حصر در 15 فروردین 1343 تا تبعید ایشان به تركیه در 13 آبان آن سال است. این در حالی است كه این دوره از ویژگی های خاصی برخوردار است كه آن را از دوره قبل متمایز می كند. عامل عمده این تمایز، در فضای حاكم بر جامعه و كم رنگ شدن جو پلیسی وامنیتی بود.

در صفحه 116 فصل اول از بخش اول آمده است:

خبر تیعید امام در همان روز از طریق رادیو و همچنین برخی روزنامه های  كشور اعلام گردید. متن اطلاعیه ای كه ساواك در اختیار رسانه ها قرارداده بود، از این قرار است: «طبق اطلاع موثق و شواهد و دلایل كافی، چون رویه آقای خمینی و تحریكات مشارالیه بر علیه ملت و امنیت و استقلال و تمامیت ارضی كشور تشخیص داده شد، لذا در تاریخ 13 آبان ماه 1343 از ایران تبعید گردید. سازمان اطلاعات و امنیت كشور».

در صفحه 235 فصل سوم از بخش دوم كتاب می خوانیم:

جشن های 2500 ساله شاهنشاهی كه با موج مخالفت روحانیون مبارز مواجه شد، تدابیر كنترلی و امنیتی ساواك را بر كانون های نهضت افزایش داد. تشدید سلطه این دستگاه امنیتی در سال 1352 با انتصاب پرویز ثابتی به ریاست اداره كل سوم ساواك (امنیت داخلی)، محدودیت های روزافزونی برای تداوم فعالیت های مبارزاتی روحانیان طرفدار نهضت در پی داشت.

+ نوشته شده در  سه شنبه یازدهم بهمن 1390ساعت 8:46  توسط فرزانه نادری  | 

انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب

معرفی

انقلاب اسلامی به عنوان یكی از مهم ترین پدیده های سیاسی- اجتماعی قرن بیستم، نه تنها موجب تحول و دگرگونی در حوزه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایران گردید، بلكه حوزه نظریه های سیاسی- اجتماعی مربوط به انقلاب ها نیز از این تغییرات مصون نماند . تمام نظریه هایی كه مدعی تبیین و پیش بینی انقلاب ها بودند، به خاطر ناتوانی در پیش بینی و تبیین این پدیده بزرگ، مورد چالشی اساسی قرار گرفتند. از این رو برخی از اندیشمندان و نظریه پردازان، درصدد تعدیل و اصلاح آنها برآمده اند.

 

 


"انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب" نام كتابی است كه جناب آقای عباس ایمان پور و سركار خانم زیبا اكبری به صورت مشترك آن را به تألیف رسانده اند. این كتاب توسط مركز اسناد انقلاب اسلامی در سال 1387 منتشر شده و مشتمل بر 5 فصل می باشد

انقلاب اسلامی به عنوان یكی از مهم ترین پدیده های سیاسی- اجتماعی قرن بیستم، نه تنها موجب تحول و دگرگونی در حوزه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایران گردید، بلكه حوزه نظریه های سیاسی- اجتماعی مربوط به انقلاب ها نیز از این تغییرات مصون نماند . تمام  نظریه هایی كه مدعی تبیین و پیش بینی انقلاب ها بودند، به خاطر ناتوانی در پیش بینی و تبیین این پدیده بزرگ، مورد چالشی اساسی قرار گرفتند. از این رو برخی از اندیشمندان و نظریه پردازان، درصدد تعدیل و اصلاح آنها برآمده اند.

مهم ترین هدف این پژوهش پاسخ دادن به این پرسش است كه مهم ترین عامل یا عوامل شكل گیری و تكوین انقلاب اسلامی چه بوده است؟

برای بررسی اجمالی این پرسش و اثبات فرضیه تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر دیگر انقلاب های جهان،  پژوهش حاضر در پنج فصل سازماندهی شده است:

فصل اول به بررسی و تعریف واژه انقلاب، مفاهیم و ویژگی های آن پرداخته است. این فصل با عنوان كلی«كلیات و مفاهیم» در پنج بخش مجزا، كلیات و مفاهیم مرتبط با انقلاب را مورد بحث و بررسی قرار داده است كه عناوین آنها عبارتند از:

1-      گفتاری در باب انقلاب اسلامی

2-      واژه شناسی انقلاب

3-      تعریف انقلاب

4-      ویژگی های انقلاب

5-      گونه شناسی نظریات انقلاب

فصل دوم، تئوری های موجود درباره پدیده انقلاب را از دید نظریه پردازانی كه در این زمینه دست به تحلیل و تبیین عوامل وقوع انقلاب زده اند، ارائه كرده است. عنوان فصل دوم كتاب «سیری در نظریه های انقلاب» می باشد كه نظریه های موجود بسیاری را مورد بررسی و مقایسه با نظریه انقلاب قرار داده است كه برخی از این نظریه ها و تئوری ها ی طرح شده از قرار زیر می باشد:

تئوری ماركسی انقلاب (مبارزه طبقاتی)

نظریه بسیج منابع چارلز تیلی

نظریه توسعه نامتوازن هانتینگتون و...

در این فصل پس از ذكر گونه شناسی انقلاب ها در ابتدای آن، به توضیح و تفسیر مهم ترین و معروف ترین نظریات انقلاب ها پرداخته وسعی شده تا در حد توان، جغرافیای فكری آنها به نمایش گذاشته شود و از پرداختن به تئوری هایی كه مستقیما به انقلاب اسلامی پرداخته اند خودداری شده است.

فصل سوم كه «نظریه های مطرح شده درباره انقلاب اسلامی ایران» نام گرفته است، در یازده بخش، یازده مورد از نظریه های مرتبط با انقلاب اسلامی ایران را به بحث گذاشته و در واقع اختصاص به همین تئوری ها دارد.

روش نویسندگان محترم در این فصل، دسته بندی و ارائه نظریات و فرضیات نمی باشد؛ چرا كه از طرفی ارائه دسته بندی های مختلف در یك فصل امكان پذیر نیست و از طرف دیگر، اگر بخواهیم نظریات و فرضیات را با توجه به نظریه پردازنده دسته بندی و ارائه كنیم، آن قدر پیچیده خواهد شد كه خواننده هیچ بهره ای از آن نخواهد گرفت.

فصل چهارم كتاب«انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب» با عنوان كلی «مروری بر نظریه های رهبری» در چهار بخش به صورت مجزا، این موارد را مورد بررسی قرار داده است:

1-      تحلیل های روان شناسانه

2-      تحلیل های جامعه شناسانه

3-      تحلیل های سیاسی

4-      تحلیل های تركیبی

این فصل ما را به سوی نظریه رهبری واحد در انقلاب اسلامی رهنمون می سازد.

نهایتا در فصل پنجم نقد و تعدیلاتی در مورد رهیافت های مطرح شده در پژوهش انجام گرفته و نقش رهبری و اسلام سیاسی معاصر در شكل گیری و تكوین انقلاب اسلامی تبیین گردیده است. این فصل كه «نقدی بر نظریه های انقلاب اسلامی و تأكید بر نقش رهبری عنوان گرفته است در هفت بخش، به صورت جداگانه مسایل مربوط با عنوان فصل را مورد مطالعه قرار داده است كه عناوین این بخش ها عبارتند از:

1-      رویكرد توصیفی و روزنامه نگارانه

2-      نظریه توطئه

3-      نظریه بسیج

4-      رهیافت اقتصادی و جامعه شناسانه

5-      رهیافت روان شناسانه

6-      نظریه كاركردگرا-ساختاری

7-      نقش رهبری امام خمینی و اسلام سیاسی معاصر

نویسنده پس از پرداختن به این پرسش در پنج فصل، در انتها نتیجه گیری نیز انجام داده است و در انتها كتابنامه و نمایه ای هم ضمیمه اثر خود كرده است.

در آخر برش هایی كوتاه از كتاب را برایتان می آوریم:

در صفحه 53 كتاب در بخشی از فصل دوم آمده است:

بعدها وقتی انقلاب در جوامع مورد انتظار ماركس و انگلس به وقوع نپیوست، انگلس گفت:«ما خود، تاریخ را می سازیم، اما در درجه اول تحت شرایط و مفروضات بسیار متعینی، در میان این شرایط  موارد اقتصادی نقش اصلی و قاطعی دارند و موارد سیاسی و در حقیقت سنتی كه در افكار بشر رفت و آمد می كنند نیز نقش دارند؛ اگر چه  این نقش قاطع نیست».

در صفحه 90 از فصل سوم كتاب می خوانیم:

یكی از نویسندگانی كه سعی دارد پیوستگی فكری انقلاب و مذهب تشیع را بیان كند، حامد الگار است. وی در كتاب «ریشه های انقلاب اسلامی، تشیع»، رهبری امام خمینی را به عنوان تجسم یك سنت، و طرح اسلام به عنوان یك ایدئولوژی را به عنوان ریشه های انقلاب مطرح می كند؛ اما این عوامل را در چارچوب نظری خاصی قرار نمی دهد.

در صفحه153از فصل چهارم اثر آمده است:

بسیاری از دموكراسی ها می توانند به دیكتاتوری منتها شوند، اما یك دیكتاتوری كه بر جمعیت باسواد و آگاه حكمرانی می كند باید تبدیل به یك حكومت اقتدار طلب گردد؛ چرا كه دیگر نمی تواند بر بی ارادگی و بی خبری اكثریت مردم در جهت تداوم خود اكتفا كند

+ نوشته شده در  سه شنبه یازدهم بهمن 1390ساعت 8:43  توسط فرزانه نادری  | 

سیری اجمالی در عوامل فرار شاه و حوادث منتهی به آن

شكست طرح آشتی ملی و رسوایی این حربه، تردید و اختلاف درونی سران در بكارگیری سیاست سركوب در نزد رژیم، به بن‌بست رسیدن خط سازش و انفعال ملی گرایان در برابر مردم پیرو امام خمینی (ره)، فلج شدن اقتصاد فاسد رژیم ، انقلاب درونی در نیروهای نظامی و فرار سربازها و درجه داران و چندین مورد دیگر، از جمله پیامدهای این جنایت بودند...

قطعا تمام ایرانیان بارها و بارها تصاویر خروج شاه را كه عمدتا در 26 دی ماه و دهه فجر هر سال از تلویزیون پخش می شود را به نظاره نشسته اند. مردم هرگز نگاه های آخر شاه را كه به تلاش فراوان جلوی فرو ریختن اشكهایش را می گیرد را فراموش نخواهند كرد؛ هرچند تلاش های وی نتوانست جلوی فروریختن حكومتش را بگیرد.

شاید پاسخ به این پرسش كه چرا شاه مجبور به فرار از كشور شد، بدیهی بنماید و آن پاسخ انزجار مردم از وی باشد، اما با تدقیق در سیر حوادث منجر به این فرار می توان نقش برخی حوادث را برجسته تر یافت.

مهمترین حوادث منجر به خروج شاه

با شكل گیری نهضت اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) در اوان دهه چهل شمسی، سیر حوادث به گونه ای بود كه به رغم نوساناتی روبنایی، هرگز به سمت تحكیم پایه های قدرت پهلوی دوم پیش نرفت. هرچند سركوب گری شاه در بدو نهضت توانست با گرفتن زهر چشم از لیبرال-هایی چون جبهه ملی و نهضت آزادی آنان را تا سالها به انزوا بكشاند اما فشارها بر امام نتیجه معكوس داد و ادامه رفتارهای ضد اسلامی و ضد انسانی رژیم ایشان را بر مسیر خود مصمم تر ساخت.

نتیجه سالها آگاهی بخشی و افشاگری امام، احیای مجدد نهضت اسلامی در سال 56 بود. شاه هرچند خود را از پشتوانه مردم تهی می دید اما، به محل اتكایی چون آمریكا و ارتش دل خوش داشت و به همین پشتوانه به سركوب خونین نهضت پرداخت. وی در سال 56 و ماه های ابتدایی 57 همچنان از برج عاج و به سانی تحقیر آمیز نهضت اسلامی را خطاب قرار می داد و حتی به قلم رشیدی مستعار پیشوای فرزانه نهضت را به سخره می گرفت اما به فاصله پنج ماه مانده به پیروزی انقلاب حادثه ای ورق را برگرداند و با در هم شكستن هیمنه شاه زمینه فرار شاه را فراهم آورد؛

حادثه نخست؛ جمعه سیاه

نگاهی گذرا به احوال و مواضع شاه پیش از جنایت 17 شهریور و پس از آن گواه تغییر شگرف می باشد. مشت آهنین رژیم كه هزاران نفر از افرادی كه حتی به هنگام خروج از خانه هایشان از اعلام دیرهنگام حكومت نظامی ناآگاه بودند نهایتا بر سرخود شاه فرود آمد. خون شهدای 17 شهریور كه تعداد آنان حتی تا چندهزار نفر نیز براورد شده است سریعا دامان شاه را گرفت و پس از آن بود كه شاه با «انفعال» قرین گشت.

شكست طرح آشتی ملی و رسوایی این حربه،  تردید و اختلاف درونی سران در بكارگیری سیاست سركوب در نزد رژیم، به بن‌بست رسیدن خط سازش و انفعال ملی گرایان در برابر مردم پیرو امام خمینی (ره)، فلج شدن اقتصاد فاسد رژیم ،  انقلاب درونی در نیروهای نظامی و فرار سربازها و درجه داران و چندین مورد دیگر، از جمله پیامدهای این جنایت بودند.

اما در این میان می توان به پیامدی دیگر اشاره نمود كه شاه تا روز خروج از كشور نیز نتوانست از آن رهایی یابد. اختلالات روحی شاه و افسردگی شدید او امری است كه با اندك نگاهی به خاطرات اطرافیان شاه در دربار و نیز دیپلمات های خارجی می توان به آن پی برد. این خاطرات گواه عدم تعادل روحی محمد رضا پهلوی پس از این واقعه تكان دهنده می باشند؛ هرچند وی سیاست كشتار را تا آخرین لحظات ادامه داد. ویلیام شوكراس می‌نویسد:

«واقعه اخیر (جمعه سیاه 57) تأثیر مصیبت باری بر روحیه شاه گذاشت. وقتی پس از این واقعه پرزیدنت كارتر به او تلفن زد، شاه طوری با او صحبت كرد كه گویی در اثر یك توطئه شیطانی دچار وحشت و اضطراب شده است. كسانی كه در آن روزها او (شاه) را دیده‌اند می‌گویند مثل این بود كه او (شاه) آب رفته و هرگونه اعتماد به نفس را از دست داده بود» 1

زبیگنو برژینسكی مشاور امنیت ملی كارتر نیز در همین خصوص می نگارد:

«با وجود این، دو روز بعد [از مسكّن روحی موقت كارتر] (21 شهریور 57) از تهران به ما گزارش رسیده كه شاه در ملاقات با نویسنده مجله تایم، همانند یك مرد درهم شكسته و در آستانه سقوط روانی بوده است.» 2

 


حادثه دوم: تظاهرات تاریخ ساز تاسوعا و عاشورای 57
هرچند حوادث روی داده در سالهای 40 تا 57 ریشه های حكومت پهلوی را یكی پس از دیگری خشكانید، اما تظاهرات چندین میلیونی تاسوعا و عاشورای تهران ضربه نهایی را به رژیم وارد نمود و پس از آن بود كه شاه نومید از تمام دسیسه ها و راهكارهای اربابان آمریكایی خود، توشه عزیمت را بربست.
در نوزدهم آذر 1357 تظاهرات بزرگ و تاریخی تاسوعای حسینی علیه رژیم استبدادی پهلوی با پیام دعوت امام خمینی به وقوع پیوست اما این تظاهرات مقدمه ای بود بر حماسه تاریخی مردم كه در عاشورا به وقوع پیوست. حاضرین در این تظاهرات كه تا چهار میلیون نفر نیز براورد شده اند شعارهایی تندتر از روز قبل سرداداند. اخبار این تظاهرات درصدر اخبار مهم جهان قرار گرفت.
سازماندهی فوق العاده تظاهرات و نیز كمیت حاضرین دو نكته ای بود كه بیش از سایر مسائل توجه سفیر انگلستان را كه از پنجره سفارت خانه به تظاهرات مشرف بود، جلب نمود؛
«راهپیمایی تاسوعا و عاشورا از نظر عظمت و انضباط و یك پارچگی نمونه و بی سابقه بود... هر دو روز من از ساعت ه صبح تما وقت ناهار من در پشت پنجره اتاق خود صفوف راه پیمایانی را كه از خیابان فردوسی میگذشتند، نظاره می كردم. درمدت سه تا چهار ساعت عرض این خیابان و پیاده روها مملو از جمعیتی بود كه برای پیوستن به صفوف سایر راهپیمایان در حركت بودند. سیل جمعیت تا آنجایی كه چشم آدم كار می كرد موج می ز. این خیابان فقط یكی از مسیرهای راهپیمایی بود...» 3
به مناسبت راهپیمایی¬های بزرگ تاسوعا و عاشورا، حضرت امام پیامی بسیار مهم صادر كردند و در آن پیام، راه¬پیماییهای اخیر را همه¬پرسی بزرگ ملت ایران بر ضد رژیم شاه نامیدند. ایشان در بخشی از پیام خود فرمودند:
«به عموم ملت شجاع ایران صمیمانه درود میفرستم... این تظاهرات، راه عذر  و بهانه را از همه كس و همه دولت¬ها سلب كرد و آنها دیگر نمی¬توانند ادعا كنند كه شاه، قانونی است» 4
اما علاوه بر ویژگی های خود این تظاهرات، آنچه آنرا نقشی مضاعف در تاریخ بخشید موقعیت زمانی آن بود. شاه پس از نومیدی از راهكارهای سركوب گرانه به عوام فریبی از طریق به قدرت رساندن شریف امامی و یكسری آزادی های غیربنیادین پرداخت اما 17 شهریور این نسخه به دست خود رژیم در هم پیچید.
در ادامه حركات ژانوسی رژیم، شاه سرخورده از حربه «آشتی ملی»، استفاده از یك دولت سركوب گر نظامی را به عنوان آخرین كورسوی امید خود را در دستور كار قرار داد و ژنرال ازهاری را به قدرت رساند.
بلافاصله پس از انتصاب ازهاری، كشتار مردم اوج گرفت و تنها در روزهای نخست دولت وی، تعداد بسیاری در شهرهای آبادان، اهواز، بهبهان، مشهد، اصفهان، ساری، نجف آباد، همدان، زنجان، كرمانشاه، بابل و آمل به شهادت رسیدند. 5 اما موج انقلاب به حدی كوبنده بود كه ازهاری را نیز به انفعال كشاند. ازهاری نیز همچون شخص شاه در عوض پذیرفتن حقایق جامعه به سرپوش گذاری بر آن پای می فشرد. كه ماجرای معروف «نوار» جلوه دادن صدای شعار دهندگان و «رنگ» جلوه دادن خون شهدا گوشه ای از آن بود.
در همین بحبوحه، راهپیمایی میلیونی تاسوعا و عاشورا از این روی تاریخ سازگشت كه ناكارامدی سركوب را عیان ساخته و نابودی آخرین شانس شاه برای ماندن را رقم زد. سولیوان ، سفیر آمریكا در تهران نیز معتقد بود كه دولت ژنرال ازهاری، آخرین شانس بقای رژیم بود و با این راه پیمایی ها و تظاهرات، در واقع عمر دولت ازهاری به سر آمد و به تبع آن وی توانست صحت دیدگاه را خود به كارتر در زمینه ی مذاكره با مخالفان شاه و زمینه سازی برای خروج شاه اثبات كند.6

 



حادثه سوم: كنفرانس گوادلوپ

برخلاف برخی تحلیل های عموما لیبرالی ، در نفس پیروزی انقلاب اسلامی، راهبری داهیانه امام خمینی (ره) و لبیك عاشقانه و آگاهانه مردم ایران بود كه بیش و پیش از هر عاملی تاثیر گذار بود. اما در بحبوحه حوادث مقطعی نهضت از آغاز تا انتهای آن تحولات بین اللملی نیز نوساناتی را در كشور موجب گشته است كه اكثریت آن علیه و مصادیق كمی از آن له انقلاب اسلامی نقش آفرینی كرده اند.
پس از آنكه شاه پس از مشاهده تظاهرات های مردم خویش را در انزوا و شكست خورده می دید، پیش از فرار از كشور، درگاه آمریكا را یگانه امید خود برای بقا یافته و چشم انتظار مددی معجزه وار از جانب كارتر بود كه بتواند امواج كوبنده انقلاب را آرام سازد. اما غافل از آنكه آمریكا اگر به واقع قدرتی در برابر خواست امام و مردم داشت، اصولا اجازه نمی داد كه كار به اینجا برسد و طبعا در ادامه مسیر نیز تهی از این دست معجزه گر بود. اما به هر روی تنها امید شاه این بود كه آمریكا هنوز در برابر مردم دستهای خود را بالا نبرده است. امیدی كه در گوادلوپ به یاس مبدل گشت.
گوادلوپ نام جزیره‌ای كوچك در شرق دریای كارائیب و غرب اقیانوس اطلس است كه در  مقطع اوج گیری نهضت اسلامی و در تاریخ 14 الی 17 دی ماه 1357 میزبان سران چهار كشور بود و در آن به بررسی رویدادهای ایران و آینده آن پرداخته شد. در این كنفرانس، جیمی كارتر رییس جمهور وقت آمریكا، هلموت اشمیت، صدراعظم اسبق آلمان غربی، جیمز كالاهان، نخست وزیر انگلستان و ژیسكار دستن، رییس جمهور وقت فرانسه، با هدف تضمین ادامه  منافع خود در ایران، به تبادل نظر پرداختند. كارتر معتقد بود، به علت وضعیت حاكم بر ایران، دیگر امكان حمایت از شاه وجود ندارد. وی توانست، سران سه كشور دیگر حاضر در گوادلوپ را با خود همراه سازد و برای ارتباط با دولت بعد از رژیم پهلوی، به برنامه‏ریزی بپردازند. ضمن آن كه ژیسكار دِستن امیدوار بود با توجه به حضور امام خمینی(ره) در فرانسه، بتواند نقش واسطه با نیروهای مخالف رژیم شاهنشاهی را ایفا نماید. با شكل‏گیری این كنفرانس و سپس نتایج آن، محمدرضا پهلوی كه تصمیم به خروج از ایران داشت، كار خود را به كلی تمام شده دید و متوجه شد كه دیگر حمایت‏های پیشین غرب برای او و رژیم شاهنشاهی وجود ندارد و اربابانش به ظاهر روئین تنش نیز دست های خود را بالا برده اند. كارتر در گوادلوپ اظهار می دارد:
«… شاه دیگر قادر به ماندن و ادامه حكومت نیست. زیرا مردم ایران به هیچ روی خواهان او نیستند. به‌علاوه دولت یا دولتمردان وجیه‌المله دیگری برجای نمانده تا حاضر به همیاری و همكاری با او باشد».

 


او سپس تا آنجا پیش رفت كه هرنوع امكان موفقیت شاه را منتفی دانست و منفعلانه، رهبران غرب را به اندیشیدن پیرامون آینده‌ای كه در آن نظام سلطنت قطعاً جایی نخواهد داشت دعوت كرد؛ این در حالی است كه وی یك سال پیش از آن در سفر به تهران و پس از ملاقات با شاه تأكید كرده بود كه شاه، ایران را به جزیره ثبات در منطقه تبدیل كرده است. یكی از پیشنهادهای سران چهار كشور آن بود كه «شاه برای مرخصی ای كه ممكن است به پایان یافتن سلطنتش منجر شود، برود. آمریكا به خاطر مخالفت های فزاینده و همه جانبه ی ایرانیان نمی تواند از او حمایت كند»7
البته باید توجه نمود كه این كنفرانس بیش از آنكه مبداء تحولی باشد اذعان به شكستی محتوم بود كه در پی سالها مبارزه مردم به رهبری امام خمینی (ره) بوجود آمده بود و انقلاب پیش از این كنفرانس نیز مسیر خود را یافته و به سرعت در پیش بود و حتی اگر بپذیریم كه اگر خروجی گوادلوپ تصمیم به بقای شاه در كشور بود نیز اثری در تغییر سیر انقلاب نداشت و احتمالا به دستگیری شاه می انجامید. بنابراین گوادلوپ در تسریع در نومیدی و فرار شاه نقش ایفا نموده است و بسیار ضعیف تر از آن بوده كه بتواند در سرنوشت انقلاب شكوهمند اسلامی تاثیر بسزایی بگذارد.

 


فرار شاه

مقدمات فرار شاه و خانواده اش از 24 دی ماه مهیا گشت و هایزر، فرستاده آمریكا توانست موافقت ارتشیان را با این امر جلب نماید. در 26 دی بختیار از مجلس برای كابینه معلوم الحال خود رای اعتماد گرفت.
شاه مغموم به همراه «شهبانو!» و سه فرزندش – پسر بزرگ شاه از قبل در خارج بود- به سمت فرودگاه مهرآباد رهسپار شد. هواپیمای جمبوجت 727 با تجهیزات كامل از روزهای قبل مهیای فرار شاه بود. در حدود ساعت دوازده ظهر هفت فروند هلی كوبتر بر فرودگاه نشستند كه یكی از آنان حامل شاه و خانواده اش بود. بختیار، سرمست از قدرت به بدرقه شاه آمده بود. طنز و عبرت آموز آنكه بجای بختیار ، شاه ساعتی منتظر ماند تا بختیار از سر برسد!.
شاه در مصاحبه كوتاه كه آخرین جملات وی در ایران بود نیز از كژی پرهیزی نداشت و علت سفر خود را خستگی و استراحت دانست و از وطن پرستی و دلسوزی خود برای مردم سخن راند.
شاه كه اندكی قبل فریاد می زد«هیچكس قادر به سرنگونی من نیست. چون 700 هزار پرسنل نظامی، همراه با كلیه كارگران و اكثر مردم ایران پشتیبان من هستند»8 ، به سختی مانع گریستن خود شده بود و برای آخرین بار با تشریفات بدرقه از جمله دستبوسی وی همراه شد و به سمت سرنوشتی نه چندان نامعلوم كه تالی بیش از نیم قرن ستمكاری رژیم پهلوی و ریختن خون هزاران تن از مردم ایران زمین برایش رقم خورده بود، پرواز نمود. روزنامه اطلاعات تیتر زد «شاه رفت».
موجی از شادی فراموش ناشدنی در كشور به راه افتاد. مردم با در دست داشتن روزنامه، عكس امام و گلهای گلایل پیروزی خود را بر رژیم و آمریكا جشن گرفتند.

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم بهمن 1390ساعت 22:20  توسط فرزانه نادری  | 

دردهه ی فجر چه گذشت


قطع پخش مراسم ورود امام از سیمادر حالی بود كه مردم در سراسر كشور مشتاقانه ورود امام را از صفحه تلویزیون تماشا می كردند. ناگهان پخش مستقیم تشریف فرمایی امام قطع شد و مردم بلافاصله به خیابانها ریختند و نسبت به قطع آن برنامه تظاهرات كردند. گویا نظامیان از پخش نكردن سرود شاهنشاهی در آغاز پخش برنامه ناراضی بودند و تحت فشار آنان آن برنامه قطع شد

انتقال امام به بیمارستان

حضرت امام پس از پایان این سخنرانی به بیرون از بهشت زهرا انتقال داده شد و این انتقال به علت هجوم جمعیت با دشواری صورت گرفت.علی اكبر ناطق نوری كه از لحظه ورود امام به بهشت زهرا تا ورودشان به منزل داماد آیت الله پسندیده همراه امام بود در این زمینه می گوید:«سخنرانی امام كه تمام شد به آقایان گفتم یك دالان درست كنید تا به طرف هلی كوپتر برویم هنوز به هلیكوپتر نرسیده بودیم كه هلی كوپتر بلند شد. بالاخره با عنایت خدا و دست غیب ایشان را از داخل جمعیت برداشت و در جایگاه گذاشت خودم را به جایگاه رساندم دیدم امام نشسته و در اثر خستگی عبایش را روی سرش كشیده و بی حال سرش را به طرف پایین برده یك ماشین آمبولانس مربوط به شركت نفت ری آنجا بود گفتم آمبولانس را بیاورید دم جایگاه. احمد آقا دست امام را گرفت و سوار آمبولانس شدند... هلی كوپتر از بالا آمبولانس را دیده بودو در یك فرعی گل آلود به زمین نشست. ما هم با آمبولانس خودمان را به هلی كوپتر رساندیم... احمد آقا گفت برویم جماران، خلبان برگشت با یك شوقی گفت برویم نیروی هوایی، گفتم می خواهی ما را داخل لانه ی زنبور ببری... یك دفعه به ذهنم رسید كه برویم بیمارستان هزار تختخوابی (امام خمینی فعلی)... از بیمارستان به منزل آقای كشاورز داماد آیت الله پسندیده رفتیم» این در حالی بود كه غیبت امام موجب نگرانی اعضای كمیته استقبال از امام و سایر انقلابیون شده بود اما این نگرانی پس از چند ساعت رفع شد. به این ترتیب كه حاج سید احمد آقا به كمیته استقبال اطلاع دادند كه امام كجاست.

قطع پخش مراسم ورود امام از سیما

قطع پخش مراسم ورود امام از سیمادر حالی بود كه مردم در سراسر كشور مشتاقانه ورود امام را از صفحه تلویزیون تماشا می كردند. ناگهان پخش مستقیم تشریف فرمایی امام قطع شد و مردم بلافاصله به خیابانها ریختند و نسبت به قطع آن برنامه تظاهرات كردند. گویا نظامیان از پخش نكردن سرود شاهنشاهی در آغاز پخش برنامه ناراضی بودند و تحت فشار آنان آن برنامه قطع شد.

ورود امام به مدرسه علوی

امام در منزل آقای كشاورز داماد آیت الله پسندیده استراحت كرده بودند تا این كه در ساعات آخر شب عده ای از اعضای كمیته استقبال چون شهید عراقی به آنجا رفته و امام را به مدرسه رفاه برده بودند. پس از آن امام در جمع صمیمی حاضران سخنرانی پرشوری ایراد نمودند. در این سخنرانی امام با اشاره به این كه وحدت بین مردم به اراده خداوند بوده است، اقشار مختلف مردم را به حفظ این وحدت سفارش نمودند. مدرسه رفاه به عنوان محل اقامت و دیدارهای امام تعیین شده بود ولی گنجایش اندك آن و كثرت مشتاقان دیدار با امام باعث شد تا كمیته استقبال در تلاش برای یافتن محل دیگری برای اقامت و دیدارهای امام برآیند. سعی آنان بر این بود تا مكان مذبور در كنار مدرسه ی رفاه باشد كه مقر كمیته استقبال بود. در كنار مدرسه رفاه دو مدرسه با اسامی مدرسه شماره 1 علوی و مدرسه شماره 2 علوی وجود داشت كه نسبتاً بزرگ بودند و تنها دیواری بین آن مدارس و مدرسه رفاه قرار داشت. مسئولان كمیته استقبال تصمیم گرفتند آن دو مدرسه را به عنوان محل استقرار امام انتخاب نمایند. مسئولیت این دو مدرسه با علامه كرباسچیان، خرازی ، خواجه پیری و... بود. به محض این كه این فكر با آنان در میان گذاشته شد، پذیرفتند و مدرسه ها را در اختیار كمیته استقبال از امام قرار دادند. طبقه دوم مدرسه علوی برای استراحت امام تعیین شدو طبقه اول دفتر و اتاق ملاقاتها شد در طبقه اول مدرسه جلوی دفتر سرسرایی بود كه امام در آن به ابراز احساسات مردم پاسخ می داد و برای آنان سخنرانی می كرد.

ملاقاتهای امام با قشرهای مختلف مردم در سیزدهم بهمن

بیشتر ملاقاتهای امام به صورت عمومی بود و مردم از همه قشرها برای دیدار امام به مدرسه رفاه و علوی می آمدند در این دیدارها بیشتر اوقات امام بیاناتی ایراد نمی كرد و فقط به ابراز احساسات آنان پاسخ می دادند و مردم هم مرتب شعار می دادند. در روز سیزدهم بهمن حجت الاسلام فلسفی به دیدار امام رفتند و با ایشان دیدار كردند در این دیدار كه بسیاری از طلبه های حوزه های علمیه نیز حضور داشتند ابتدا حجت الاسلام فلسفی كه سالها ممنوع المنبر شده بود به منبر رفت و به ایراد سخن پرداخت. بعد از سخنرانی حجت الاسلام فلسفی امام خمینی فرمودند:«اعلام كنید كه از این پس منبر آقای فلسفی فتح شده است» به این شكل از آن زمان بار دیگر منبر جناب آقای فلسفی آزاد شدوایشان در مواقع مناسب به ایراد سخنرانی پرداختند. سپس حضرت امام به ایراد سخن پرداختند و درابتدای بیانات شان فرمودند :«بنده در این مدت كه در خارج بودم و دعاگوی همه ی آقایان بودم و حالا كه برگشتم به خدمت آقایان برای خدمتگذاری خدمت به روحانیت، خدمت به آقایان علما و فضلا و خدمت به جامعه ی ایرانی ها حالا می بینم كه رفقایی كه داشتیم با ریش سیاه این جا گذاشتیم حالا با ریش سفید تحویل می گیریم» سپس به ذكر شكنجه هایی كه روحانیت دیده بود و ظلم هایی كه شاه به مردم و روحانیون كرده بود اشاره نمودند و در جواب كسانی كه معتقد بودند اگر شاه از آن اعمالش توبه كند روحانیت دیگرچه می گوید فرمودند:« اولا توبه شرایطی دارد و دیگر اینكه حقوق الناس را توبه اش را تا این حق رد نشود خداوند قبول نمی كند و آن مال هایی كه شاه و ایادیش برداشتند و بردند مال ملت است. بنابراین اگر چنانچه ما دستمان رسید به شاه محاكمه اش می كنیم» به این ترتیب برگشت ناپذیر بودن شاه به قدرت حتی در صورت توبه اش را اعلام كردند. امام سپس پایه های مشروعیت رژیم پهلوی را زیرسوال بردند . ایشان در پایان بختیار را مخاطب قرار داد و فرمود:«یك نصیحتی هم به دولت بختیار می كنم كه آقا شما یك آدم عادی هستید آبرویت را می ریزی برو كنار من سرلج افتادم آخر برای چه انسان سر لج بیفتد كه یك ملتی را مقدرات یك ملتی را ملعبه كند كه من لرم سر لج افتادم حتما باید با پس گردنی ردشان كنند؟ خوب مثل آدم بیا توبه كن بگو صحیح است حرفهای ملت امر امر ملت است»

در همان روز امام با تعدادی از پرسنل نیروی هوایی هم دیدار كردند و طی آن ضمن تجلیل از همراهی برخی نظامیان به ویژه پرسنل نیروی هوایی و همافران انقلاب اسلامی تاكید كردند:« اگر یك نفر از همافران به دست این جلادان از بین برود ما همه آنها را به كیفر اعمالشان می رسانیم جرم همافران و سایر ارتشیان كه به ملت پیوسته اند این است كه به ملت پیوسته اند.»

همچنین در این روز بختیار در واكنش به استقبال عمومی مردم از ورود امام، پی‌درپی با انجام مصاحبه و صحبت در مورد برنامه‌های آتی خویش سعی در عادی جلوه‌دادن اوضاع داشت.

دیدار های امام با اقشار مختلف مردم در روز چهارده بهمن

روز چهاردهم بهمن ماه هزاران تن از افراد مشتاق دیدار امام در بیرون از مدرسه علوی منتظر دیدار امام بودند كوچه ها و خیابانهای اطراف مدرسه علوی از جمعیت موج می زد و مردم در حالی كه شعارهایی در حمایت از امام و انقلاب اسلامی سر می دادند خواستار ملاقات با امام بودند. یكی از دیدارهای اختصاصی كه امام در آن روز داشت، مصاحبه علیرضا نوری زاده باامام بود. نوری زاده كه آن روزها در روزنامه اطلاعات قلم میزد به دیدارامام رفت و نظر امام را درباره آزادی مطبوعات جویا شد. امام در این زمینه فرمودند:اسلام دین آزادی و آزادگی است و بدیهی است مطبوعات اسلامی نیز مطبوعات آزاد خواهند بود...»

امام در این روز همچنین با اعضای كمیته استقبال نیز دیدار كرد. امام در این دیدار از زحمات آنان تجلیل كرد .

15 بهمن از تشكیل دولت موقت تا پیروزی انقلاب

یكی از مهم ترین اهداف نهضت اسلامی استقرار دولت اسلامی در كشور بود. این هدف به ویژه پس از سالهای 1356 و 57 به صورت جدی توسط حضرت امام و فعالان مذهبی ـ سیاسی تعقیب می شد. تشكیل شورای انقلاب اسلامی اولین گام در این زمینه بود و یكی از اهداف شورای انقلاب انتخاب افراد مناسب برای اداره ی كشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود. امام همواره در این زمینه با اعضای شورای انقلاب رایزنی می نمود.حضرت امام كه از پاریس انقلاب اسلامی را هدایت می كرد بلافاصله بعد از خروج شاه ضمن تبریك آن به مردم در پیامی خطاب ملت تاكید كرد:« دولت موقت برای تهیه ی مقدمات انتخاب مجلس موسسان به زودی معرفی می شود و به كار مشغول خواهد شد. وزاتخانه ها موظف اند كه آنان را پذیرفته و با آن همكاری صمیمانه كنند.»

پس از آن رایزنی های گسترده درباره تشكیل دولت موقت آغاز شد محافل سیاسی در گزارش هایی از كریم سنجابی و مهدی بازرگان به عنوان روسای دولت موقت بعد از پیروزی انقلاب اسلامی یاد می كردند ولی همه این گمانه زنی ها در حد یك خبر غیر موثق بود. امام پس از بازگشت به كشور در سخنرانی پرشوری كه در بهشت زهرا ایراد كرد به صورت علنی و در میان اجتماع صدها هزار نفر كه در بهشت زهرا تجمع كرده بود تشكیل دولت را اعلام كردند:«من دولت تعیین می كنم من تو دهن این دولت می زنم من دولت تشكیل می دهم...» تعیین نخست وزیر دولت موقت بر عهده ی شورای انقلاب بود. بنابراین شورای انقلاب در جلسه ی چهاردهم بهمن ماه 1357 پس از بحث و بررسی مهندس مهدی بازرگان را به عنوان نخست وزیر معرفی نمود. این پیشنهاد در جلسه شب چهاردهم به اطلاع امام رسانده شد و جلسه ای با حضورامام و نیز اعضای شورای انقلاب در این باره تشكیل شد. اكبر هاشمی رفسنجانی درباره انتخاب بازرگان به نخست وزیری در شورای انقلاب می گوید:« ما به عنوان اعضای شورای انقلاب پس از بحث و بررسی موضوع در جلسه ی چهاردهم بهمن ماه 1357 مهندس بازرگان را پیشنهاد دادیم»

16 بهمن مراسم معارفه بازرگان

روز 16بهمن مراسمی در آمفی تئاتر مدرسه علوی برگزار شد و حكم نخست وزیری به او اعطا شد. این مراسم ساعت 5:30 بعد از ظهر با حضور جمع زیادی از خبرنگاران داخلی و خارجی با سخنان امام آغاز شد. امام در بخشی از سخنان خود تاكید كردند كه انتخاب مهندس بازرگان به پیشنهاد و نظر شورای انقلاب بوده است: ایشان وزرای خود را تعیین می كنند و به ما معرفی می كنند تا شورای انقلاب ما كه پیشنهادش و نظرش این بود كه ایشان رئیس دولت باشد وزرای شان را بررسی می كنند و ان شاءالله مسائل به طور سهل و خوبی انجام بگیرد. امام سپس تلویحا بختیار را از مخالفت با دولت موقت بر حذر داشتند. پس از پایان سخنان امام، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی متن فرمان نخست وزیری بازرگان را قرائت كرد. در این پیام آمده بود: «بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، جناب عالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص مامور تشكیل دولت موقت می نمایم». در آن حكم وظایف دولت موقت نیز مشخص شده بود: اداره مملكت، برگزاری رفراندوم تغییر نظام كشور، تشكیل مجلس خبرگان برای تصویب قانون اساسی و برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی. سپس مهندس بازرگان پس از حمد الهی از امام و مردم سپاسگزاری كرد و مسوولیت خویش را عظیم ترین وظیفه ای دانست كه در طول 72 سال عمر مشروطه به كسی داده شده است. پس از سخنان بازرگان، بار دیگر امام رشته سخن را به دست گرفتند و از مردم خواستند با انجام تظاهرات، نظر خود را پیرامون دولت بازرگان اعلام كنند.

حوادث روز 17 بهمن ماه 1357

از صبح سه شنبه 17 بهمن ماه بازرگان به محل كمیته استقبال از امام خمینی نقل مكان كرد و تا شب با انتقال وسایل ضروری زندگی از منزل خود به مدرسه علوی عملا در آن دومكان استقرار یافت. به دنبال درخواست امام، از صبح سه شنبه 17 بهمن ماه موجب تظاهرات مردمی در حمایت از مهندس بازرگان تهران و شهرستان ها را در بر گرفت. مردم تهران از مناطق مختلف شهر به طرف مقر حضرت امام در مدرسه ی رفاه و علوی راه افتادند و شعارهایی چون :«بازرگان، بازرگان، حكومتت مبارك» «مهندس بازرگان ، نخست وزیر ایران» «بازرگان ، بازرگان، مجری حكم قرآن» «فرموده ی خمینی، برای ما چو جان است نخست وزیر محبوب، مهدی بازرگان است، نخست وزیر محبوب، منتخب امام است، بر او ز جانب ما از جان و دل سلام است..»را سر می دادند. آنان از خیابان ژاله(شهداء) شهباز، دماوند، نظام آباد، گرگان و ... حركت كردند و سپس در طول خیابان شاهرضا به راهیپمایی خود ادامه دادند. در این روز جامعه روحانیت مبارز تهران روز پنجشنبه 19 بهمن را برای راهپیمایی بزرگ حمایت خود را از مهندس بازرگان اعلام كنند. تشكل های سیاسی دیگر نیزدر اطلاعیه هایی با این مضمون به ضرورت شركت مردم درتظاهرات نوزدهم بهمن ماه تاكید كردند .

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم بهمن 1390ساعت 22:12  توسط فرزانه نادری  | 

نقش انقلاب اسلامي ايران در تغيير نگرش به آموزة مهدويت

وقوع انقلاب اسلامي در ايران به رهبري امام خميني(ره) يكي از رخداد‌هاي بزرگ نيمة دوم سدة بيستم بود كه سبب تغييرات و تحولات فراوان در كشور‌هاي منطقه و نيز ساختار قدرت جهاني شد. اين تأثير‌گذاري به طور عمده در پيشبرد روند بيداري و آگاهي مسلمانان و افزايش فعاليت‌هاي مؤثر ديني در كشورهاي اسلامي ـ به ويژه جوامع شيعي ـ قابل مشاهده است. انقلابي كه دقيقاً بر خلاف جريان سيلاب‌گونه تاريخ به پيش رفت و در عصري كه دين و معنويت را در رديف جادو و خرافات بر مي‌شمردند، ايمان به غيب را به صحنه روزگار آورد، شايان ارزيابي و تحليل دقيق است. امروز بيش از هر زمان، به درك و فهم حقيقت اين تحول بزرگ نيازمنديم. اين نياز با گذشت روزها بيشتر مي‌شود. گريز از ظاهر‌گرايي و رفتن به سوي حقيقت، استحكام بخشيدن به تفكري است كه خود‌آگاهي را براي ما به ارمغان مي‌آورد.

اگر آثار انقلاب اسلامي را از منظر تحولات فكري و توسعة انديشه‌هاي ديني، اجتماعي و سياسي مورد تعمق قرار دهيم، بدون شك بارزترين اثر را در حوزه انديشه‌هاي ديني مشاهده خواهيم كرد. پيروزي انقلاب اسلامي و استقرار حكومت ديني در ايران، انگيزه‌ساز كاوش در مباني ايدئولوژيك اسلام شده است.

ضرورت بررسي نقش انقلاب اسلامي در تغيير رويكرد به انديشة مهدويت بر اهل اطلاع، پوشيده نيست. با وجود اين‌كه آموزة مهدويت، ماهيتي درس‌آموز دارد، در طول تاريخ، اين آموزه در حيات سياسي اجتماعي شيعيان كم‌رنگ يا به عبارتي دچار تحريف و انحراف شد؛ به گونه‌اي كه به آموزه‌اي فرعي و عزلت‌نشين مبدل گشت؛ ولي در روند انقلاب اسلامي، نگرش عمومي شيعيان به اين آموزه تغيير كرد و به آموزه‌اي كارساز و رهگشا تبديل شد. شايد وقوع انقلاب اسلامي را بتوان نقطة عطفي در نظريه‌پردازي‌هاي انديشمندان اسلام‌شناس دانست كه بسياري از آنان را به بازانديشي در نظريه‌هاي خويش در بارة آموزه مهدويت واداشت. در اين نوشتار، فرض بر اين بوده كه انديشة مهدويت در جايگاه يك سرماية عظيم، نقش مهمي در تحولات اجتماعي دارد؛ از اين‌رو، براي نشان دادن صحت اين استدلال، تلاش مي‌شود نشان داده شود:

1. انقلاب اسلامي چه تأثيري بر تغيير نگرش عمومي به آموزة مهدويت داشته است؟

2. آثار اين تغيير نگرش، به چه شكل بوده است؟

مفهوم‌شناسي

1. مفهوم انقلاب

اصطلاح انقلاب كاربردهاي مختلف دارد؛ مانند انقلاب صنعتي، انقلاب سياسي، انقلاب اجتماعي و انقلاب فكري؛ ولي در اين نوشتار، انواع خاصي از واژگوني‌هاي بزرگ در جوامع بشري مورد نظر است. انقلاب در معمولي‌ترين معناي آن، تلاش براي ايجاد تحول بنيادين در سيستم حكومت است (لاكوير، 1378: ص91) يا به گفتة گلدستون، تسخير غير قانوني و معمولاً خشونت آميز قدرت است كه موجب تحول اساسي در نهادهاي حكومت مي‌شود (گلدستون، 1375: ص82). هانا آرنت نيز انقلاب را دگرگوني به معناي آغازي تازه مي‌داند كه خشونت در آن براي رهايي از ستمگري به قصد استقرار آزادي است (آرنت، 1361: ص47). تصاحب رسمي قدرت، از اجزاي ضروري فرايند انقلاب است. در واقع آنچه رخ مي‌دهد، آن است كه گروه حاكم، توسط گروهي ديگر ساقط شده، راه را براي تحولات سياسي و اجتماعي بيشتر باز مي‌نمايد. به رغم وجود تشابهاتي با تعاريف فوق، انقلاب اسلامي ايران خارج از مدار سرمايه‌داري غرب و سوسياليسم شرق رخ داد. پيش شرط‌هاي فرهنگي و اجتماعي، اقتصادي، سياسي و ايدئولوژيكي (عنايت، 1377: ص44) به تسريع روند انقلاب اسلامي ايران كمك كرد و برخي از عوامل داخلي و خارجي، موجب پيروزي آن شد.

به طور كلي، انقلاب اسلامي را مي‌توان اين‌گونه تبيين كرد:

انقلاب اسلامي، عبارت است از دگرگوني بنيادي در ساختار كلّي جامعه و نظام سياسي آن، منطبق بر جهان بيني و موازين و ارزش‌هاي اسلامي و نظام امامت كه بر اساس آگاهي و ايمان مردم و حركت پيشگام متقيان و صالحان و قيام قهر‌آميز توده‌هاي مردم صورت مي‌گيرد (عميد زنجاني، 1367: ص 21 و 22).

اين پديده، با توجه به ميزان و نوع تغييراتي كه ـ به ويژه در داخل كشور ـ پديد مي‌آورد، به دو نوع اجتماعي و سياسي قابل تفكيك است. انقلاب سياسي با تغيير حكومت بدون تغيير در ساختارهاي اجتماعي همراه است؛ اما انقلاب اجتماعي عبارت است از انتقال و دگرگوني سريع و اساسي حكومت و ساختارهاي اجتماع و تحول در ايدئولوژي غالب كشور (جمعي از نويسندگان، 1381: ص14). انقلاب اسلامي ايران، به گفته انديشمندان اين حوزه در شمار انقلاب‌هاي اجتماعي جاي دارد؛ زيرا از يك‌سو، سبب تغيير در اساس و نوع حكومت شد و از سوي ديگر به تحول در ايدئولوژي غالب و رسمي كشور و خط‌مشي‌هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي، در ابعاد داخلي و خارجي انجاميد.

2. مفهوم نگرشي

صاحب نظران، مطالعة نگرش را براي درك رفتار اجتماعي، حياتي مي‌دانند. آنان معتقدند كه نگرش‌ها تعيين كننده رفتار‌ها هستند و با تغيير نگرش‌هاي افراد مي‌توانيم رفتار آنان را پيش‌بيني يا كنترل كنيم. در بارة نگرش تعريف‌هاي بسيار متعدد و متنوعي انجام شده است؛ عده‌اي آن را سازمان بادوامي از باورها حول يك شيء يا موقعيت مي‌دانند كه فرد را آماده مي‌كند تا به صورت ترجيحي برابر آن، واكنش نشان دهد. برخي معتقدند نگرش، نظام بادوامي از ارزشيابي‌هاي مثبت يا منفي، احساسات عاطفي و تمايل به عمل مخالف يا موافق يك موضوع اجتماعي است (‌كريمي، 1379: ص3 ـ 8). مفهوم نگرش از طريق تحليل آن از سه جزء متفاوت تشكيل مي‌شود:

1. جزء شناختي كه مربوط به عقيده‌هاي گوناگون و آگاهي افراد در بارة يك موضوع است.

2. جزء عاطفي (احساسي) كه شامل احساساتي است كه بر اثر رويارويي با يك موضوع در شخص، برانگيخته شده و ارزشيابي را ازآن موضوع مشخص مي‌كند.

3. جزء آمادگي براي عمل (رفتار) است كه شخص در برخورد در بارة موضوع مورد نظر به گونه معيني رفتار مي‌كند. (شيركوند، 1383: ص17).

نگرش‌ها داراي ثبات و دوام قابل توجهي هستند؛ ولي به هر حال، امكان تغيير آن‌ها وجود دارد؛ براي مثال، نگرش شيعيان در طول غيبت صغري و ابتداي غيبت كبري به مسأله غيبت حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف  نگرشي حديثي بوده است؛ اما طولاني شدن غيبت امام دوازدهم، سبب شد علماي اماميه با روش‌هاي كلامي و استدلال عقلي، نگرش شيعيان به اين موضوع را تغيير دهند. آنان در اين كار، با بهره گيري از دو اصل «ضرورت وجود امام در هر دوره» و «عصمت امام» قاعده لطف را بنا نهادند. بر اساس اين قاعده بر خداوند است كه از راه لطف بر بندگان خود، اماماني را ميان بندگان گسيل كند تا راه و رسم صلاح و معاد و معاش را به آنان بياموزد. (رباني گلپايگاني، 1386: ص76) قاعده لطف، بنياد نظري لازم براي تغيير نگرش به مسأله «غيبت» را در انديشه شيعه استوار كرد. در روان شناسي اجتماعي، موضوع تغيير نگرش، در چارچوب چندين الگو بررسي شده است. هاولند از نظريه‌پردازان اين حوزه، معتقد است كه تقويت كننده‌هاي ارائه شده براي متقاعد كردن تغيير نگرش، بايد قوي‌تر از تقويت‌كننده‌هايي باشند كه وضع موجود را حفظ مي‌كنند. از ديدگاه وي، تغيير نگرش، مبتني بر چهار عنصر است كه سبب متقاعد شدن شخص پيام‌گير يا به عبارتي تغيير نگرش او مي‌شود. اين عناصر عبارتند از:

1. منبع ارائه پيام (پيام رسان): اين كه چه كسي رساننده پيام است، ممكن است به اندازه خود پيام، داراي اهميت باشد. هر قدر نيز منبع پيام، قابل قبول‌تر باشد، احتمال تغيير نگرش بيشتر خواهد بود. شباهت منبع پيام به مخاطبان نيز تأثير بيشتري بر تغيير نگرش خواهد داشت؛

2. ويژگي‌هاي پيام: شيوة انتقال پيام يا رسانه انتقال پيام، تأثير بيشتري بر تغيير نگرش خواهد داشت؛

3. زمينه‌اي كه پيام در آن زمينه عرضه مي‌شود؛

4. شخصيت گيرندگان پيام (مخاطبان) (كريمي، 1379: ص74-83)؛

انقلاب اسلامي در چرخشي مبنايي و تحولي دوران ساز، طرح رويكردي جديد از آموزة مهدويت را سبب شد. اين رويكرد كه تصويرگر فهمي تازه و ارائه دهنده برداشتي نو آمد از نقش آفريني آموزة مهدويت در جامعه بود، به امكاني براي تغيير نگرش به اين آموزه تبديل شد. عناصر اين تغيير نگرش در قالب الگوي توضيح داده شده عبارتند از:

1. منبع ارائه پيام (پيام رسان): امام خميني1 در جايگاه مرجع ديني و بنيان گذار جمهوري اسلامي و سپس متفكران و علما بيشتر از ديگران توانستند در اين تغيير نگرش، تاثير گذار باشند.

2. ويژگيهاي پيام: اين پيام، بيشتر به وسيله منبر و خطابه منتقل مي‌شد. جايگاه منبر در انتقال مفاهيم ديني سبب راحتي اين تغيير نگرشي شده بود. بعد از انقلاب نيز رسانه‌ها در اين تغيير نگرش سهم مهمي ايفا كردند.

3. زمينه پيام: پيوند معنادار بين ظهور حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف  و تشكيل حكومت حق و عدل دست مايه نوعي فعال گرايي در جامعه شيعي ايران شده بود. اين امر و نيز ظلم وستم رژيم پهلوي و معرفي امام خميني به نيابت عام آن حضرت، زمينه را براي پذيرش نگرش جديد آماده‌تر مي‌كرد.

4. شخصيت گيرندگان پيام (مخاطبان): مخاطبان پيام، همه شيعيان در سرتاسر جهان مي‌باشند. درطول تاريخ، شيعيان از همه بيشتر در هر دوره‌اي اميد و انتظار داشتند كه منجي رهايي بخش در زمان آن‌ها قيام كند و با درهم شكستن نظام‌هاي فاسد، آنان را از رنج و سختي برهاند. اين موج شديد مهدي خواهي و نجات طلبي، سبب پويايي و تحرك جامعه شيعي شده است.

انديشة مهدويت پيش از انقلاب اسلامي

انديشة مهدويت در طول تاريخ خود، دوره‌هاي پر فراز و فرودي را پشت سر نهاده است كه هر يك از آن‌ها، بخشي از روند تكامل تاريخي اين انديشه را تشكيل مي‌دهند. در هر دوره‌اي ـ بسته به شرايط و موقعيت‌هاي سياسي اجتماعي حاكم بر جهان اسلام ـ بعد يا ابعادي از فرهنگ و تاريخ شيعه، رشد و تعالي يافته است.

دورة حضور امامان عليهم السلام  كه حدود دويست و پنجاه سال به طول انجاميد، در شكل‌گيري انديشه مهدويت بيشترين تأثير را به خود اختصاص داده است. در واقع، دستاوردهاي فرهنگي اين دوره كه حاصل تلاش‌ها و تعليمات امامان معصوم عليهم السلام  بوده است، بن ماية آموزه مهدويت و سرمايه تشيع اصيل شد. فراواني روايات با موضوع مهدويت و آگاهي‌هايي كه از سوي امامان انجام گرفته بود، انديشة مهدويت را به سرعت نزد بسياري از مسلمانان به صورت يك باور عمومي و واقعه‌اي مسلم و حتمي درآورده بود كه به وقوع آن، ايمان داشتند. اين امر را مي‌توان از بهره‌برداري‌هاي منفي برخي فرقه‌هاي منشعب از تشيع دريافت كه براي جلب توجه عمومي و جذب پيروانشان، به اين مسأله تمسك جسته و بدان استناد كرده‌اند.

بازخواني بازتاب باورداشت مهدويت در تاريخ سياسي اسلام در روزگار غيبت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف  دليل ديگري بر اصالت اسلامي و فراگيري رسوخ و اهميت اين انديشه ميان مسلمانان است؛ بنابراين مي‌توان گفت موضوع منجي موعود، به مثابة يك نظرية موعودي تمام عيار و آموزه‌اي نبوي دربارة موعودي آخرالزماني و نجات بخش مطرح بوده و رسوخ و فراگيري نسبتاً قابل توجهي ميان مسلمانان داشته است. با اين حال، بايد جست و جو‌گر اين واقعيت باشيم كه رويكرد به آموزة مهدويت در دوران غيبت كبرا با كاستي‌هايي همراه بود؛ از جمله:

1. تا پيش از انقلاب اسلامي، برداشت منفعلانه و انزواگرايانه از مفهوم انتظار، يكي از عوامل ركود و انفعال و انزواگرايي سياسي شيعيان بود. انتظار منفي و تعطيلي حكومت مشروع، مدتي طولاني، بر انديشه انديشور شيعه چيره گشته بود. به نظر مي‌رسد تجربه تاريخي اين نگاه، شيعه را به اين ذهنيت رسانده بود كه تنها دو مدل حكومت وجود دارد؛ حكومت امام معصوم عليه السلام  و حكومت امير ستمگر كه نمي‌تواند مشروع باشد.

2. در اين دوران انديشه مهدويت در جايگاه يك گزاره ديني بحث و بررسي مي‌شد؛ بدين معنا كه رويكرد غالب انديشوران، معطوف به موضوعات، مسائل، روايات، توقيعات، ادعيه و ديگر مسائل مهدوي به صورت موردي و جزيي بود.

3. نگاه سطحي و عاطفي به آموزه مهدويت، رويكرد غالب در اين دوران است. رهيافت نقل‌گرايانه محض و احساسي از آموزة مهدويت سبب مي‌شود با نقليات و روايات تاريخي «متهافت» و «متناقض» از مهدويت رو به رو شويم كه اساساً تحليل عقلاني دربارة آن ديده نمي‌شود. اين خود عاملي مي‌شود تا به عمق انديشه مهدوي نظر نداشته باشيم. عوامل تاريخي خاص از جمله مهجوريت و مغلوبيت سياسي ـ اجتماعي در قرون متمادي، عاملي شد تا شيعيان، به آموزه مهدويت رويكردي «عاطفي» داشته باشند؛ در نتيجه از كانون انديشه مهدويت، كمترين بهره‌برداري معرفتي ـ معنويتي انجام شود.

يافته‌هاي تحقيق انقلاب اسلامي ايران و تغيير نگرش به آموزه مهدويت

1. تحول روش شناختي در رويكرد به آموزة مهدويت

از مهم ترين آموزه‌هاي دين مبين اسلام كه در واقع جلوه‌گري غايتمندي تاريخ است؛ نظريه جامع و كامل «نجات گرايانه» دين، يعني آموزه مهدويت است. اين آموزه، آينة تمام نماي پيش‌گويي وحياني دين مبين اسلام و بيانگر آينده‌اي حتمي، روشن، فراگير، مطلوب و موعود امم است. شايد گزافه نباشد ادعا كنيم هيچ آموزه‌اي از آموزه‌هاي دين مبين اسلام به اندازه اين آموزه، راهگشا و راهبردي نيست.

مهم‌ترين تفاوت انديشه مهدويت در دوره كنوني، در مقايسه با پيش از انقلاب اسلامي، به رويكرد به اين آموزه برمي‌گردد. مهم‌ترين ضلع اين تمايز روشي به رويكرد فعالانه و راهبردي و هويت سازي به اين آموزه است. منحصر كردن انديشه مهدويت به يك تئوري يا نظريه ديني، چيزي جز كوچك‌نمايي اين نهضت اصلاحي جهان‌شمول نيست. تلقّي حداقلي از آموزه مهدويت، ناشي از عدم توجه به قوت و غناي اين آموزه است؛ در حالي كه انديشه مهدويت ـ چه در حيطة نظري و چه در عرصة عملي ـ بسيار فراتر از يك يا چند نظرية تعميم نيافته محدودنگر و حتي فراتر از يك قانون عملي است. (اخوان كاظمي، 1387: ص18)

با پيروزي انقلاب اسلامي ايران رويكرد انديشوران مسلمان و غيرمسلمان به اين انديشه نيز تغيير يافت و ديگر مانند گزاره‌اي هم رديف ساير گزاره‌هاي ديني به تحقيق در بارة آن پرداخته نشد. پيروزي انقلاب اسلامي ايران با آرمانهاي مهدوي سبب شد چارچوب‌هاي نظري و سنتي و رهيافت توصيفي و گزارش‌گونه از آموزه مهدويت كمرنگ شود. حتي اين آموزه خاستگاهي شد براي اصول راهبردي، تا اين آموزه بيش از پيش در متن زندگي مردم وارد شود. تلاش براي رسيدن به جامعة منتظر پيش از ظهور، توجه به نقش و جايگاه امام معصوم عليه السلام  در عصر غيبت كبرا، حاكميت جهاني اسلام به رهبري امام معصوم عليه السلام  و…. از عناصر و مؤلفه‌هاي چنين رويكردي است.

آموزة مهدويت و فرهنگ سياسي برآمده از آن، نقش مهمي در پيروزي انقلاب اسلامي ايفا كرده است. به يقين، تغيير نگرش عمومي به آموزة مهدويت از يك مسأله فرعي به عنصري سياسي، حماسي و تحول آفرين، از دستاوردهاي ايدئولوژيك انقلاب اسلامي به شمار مي‌آيد. انقلاب اسلامي با تمسك به اين آموزه، براي همگان هويتي مهدوي پديد آورد؛ هويتي كه آدمي را به هدفي مقدس در جهت پي گيري آرمان‌هاي بلندش فرا مي‌خواند. آموزة مهدويت نه تنها «هويت مهدوي» مي‌سازد، بلكه رفتارها، كنش‌ها و هنجارهاي جديدي را پديد مي‌آورد.

در نتيجة اين «هويت سازي» و «هنجارآفريني» است كه نهضت‌هاي بزرگي براي مبارزه با جهل و ناداني پديد مي‌آيد. حاصل اين نهضت‌ها، بيداري و حركت‌هاي سياسي ـ اجتماعي برضد استبداد، ستمگري، استعمار و همه قيود آزادي و آزادگي آدمي است. در اين سير و سلوك همگاني، هر جامعه‌اي به ميزان بهرة خود از انديشه مهدويت، به منزلگاهي رسيده و از ظلمت‌ها به انواري دست يازيده است. تنها در دورة معاصر، جامعة ايران با بهره گيري از انديشه مهدويت تا نفي ظلم و ستم پيش آمد. بديهي است كه احوال اقوام و ملل تحت ستم با الهام پذيري از اين انديشه مي‌تواند رو به بهبودي گذارد. در اين گذر و گذار، جامعه بشري، افق آتي خويش را جامعه موعود خواهد ديد؛ جامعه‌اي كه در سايه زمامداري امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف  تمام آرمان‌هاي متعالي‌اش به منصه ظهور خواهد رسيد. اكنون نيز با توجه به تحولات پرشتاب جاري و متغيرهاي متعدد در صحنه فرهنگي كشورها ناگزيريم از الگو و روش‌هاي سنّتي فاصله گرفته و مطالعات مهدوي را با توجه به تغييرات محيط داخلي و منطقه‌اي به روزرساني كنيم. بازكاوي و بازپژوهي آموزة مهدويت، يك ضرورت عيني است؛ تا جرياني كه براي ناب‌سازي معرفت ديني اتّفاق مي‌افتد، هماره ناب، زلال و اصيل بماند.

2. بازتعريف مكتب انتظار در فرهنگ سياسي تشيع

مي توان بر اين باور پاي فشرد كه همة اركان لازم براي آفرينش يك تحول اجتماعي حقيقي، همه جانبه و كامياب در انتظار مهدي موعود عجل الله تعالي فرجه الشريف  تعبيه شده است. اساساً نمي‌توان ويژگي تحول‌گرايي اجتماعي و انقلاب‌زايي را از انتظار سلب كرد. اين ويژگي ممتاز مهدويت شيعي از آن‌جا ناشي مي‌شود كه موعود مورد اعتقاد و انتظار شيعه، حاضر است و غيبت او فقط به معناي عدم ظهور است. تشيّع، تنها مذهبي است كه منجي و موعودش زنده و عيني است و مانند ديگر مكاتب و اديان به آينده نامعلوم واگذار نشده است. سوشيانت، منجي آيين زردشتي، در آخرالزمان متولّد مي‌شود و مسيحا كه عهدين، آن را نجات بخش پاياني مي‌داند در آخرالزمان ظهوري مجدّد دارد. در هيچ يك از اين آيين‌ها منجي، وجودي عيني و زنده ندارد. بلكه منجي ملّت‌ها و مكاتب غير از اسلام، موجود يا مفهومي ذهني و ايده‌آلي بيش نيست كه قرار است پايان بخش نزاع‌ها و كشمكش‌ها در آخرالزمان باشد. زنده بودن امام،در جايگاه آخرين امام و حجّت معصوم الهي، رسالت‌ها و نقش‌هاي تعيين كننده و بسيار سودمندي را در نظام هستي ايفا مي‌كند. البته اين وجود عيني و حضور آخرين حجّت الهي، پيام‌هايي را نيز براي پيروانش به همراه دارد، به همين دليل، انتظار به معناي واقعي در تشيّع متحقّق است. در حقيقت، انقلابي‌بودن و حركت‌زايي اجتماعي، ذاتي انتظار است. تعبير انتظار پويا يا مثبت نيز از اين جهت، تعبير صحيح و دقيقي نيست كه گويا انقلابي بودن را براي انتظار، عرضي و خصوصيتي بيگانه مي‌داند كه براي تكميل و كارساز كردن آن در صحنه تحولات اجتماعي، بايد به انتظار افزوده شود.

با پيروزي انقلاب اسلامي، واژه انتظار كه سال‌ها با سكوت و سكون، تحمل ظلم و در يك كلمه، در جا زدن به اميد برآمدن دستي از غيب مرادف شمرده مي‌شد، مفهومي ديگر يافت. اين بار، «انتظار» نه در جايگاه عاملي براي خاموش كردن روح سركش اجتماع، بلكه به مثابه ابزاري براي دگرگون كردن وضع موجود و حركت به سوي آينده موعود به كار گرفته شد. انقلاب اسلامي تنها الگوي عملي برداشت صحيح از انتظار در عصر حاضر است كه آثار و نتايج شگفتي چون قيام ضد بي‌عدالتي‌ها، تلاش براي پيشرفت و تكامل، مبارزه‌جويي با ظالمان و عدم همراهي با حاكمان مشروع را به دنبال داشته است. امام خميني(ره) حكومت جمهوري اسلامي را مقدمه‌اي براي بيداري جهان اسلام از بردگي مدرن مي‌داند و انتظار ظهور حجت را استمرار اقتدار اسلام، تبيين مي‌كند:

ما همه انتظار فرج داريم و بايد در اين انتظار، خدمت بكنيم. انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و ما بايد كوشش كنيم تا قدرت اسلام در عالم، تحقق پيدا كند (امام خميني، 1380: ج18، ص374)

انقلاب اسلامي باعث برانگيخته شدن شيعياني شد كه در جايگاه بخش خاموش جوامع مسلمان تا آن زمان هيچ گونه الگوپذيري‌اي را از آموزه مهدويت در سرنوشت خود و در ساختار سياسي كشورهاي خود نياموخته بودند. با پيروزي انقلاب اسلامي، روح درهم‌شكسته و خسته شيعيان در مناطق مختلف جهان، زنده شد و روحية اميد در كالبد آنان دميده گشت. پس از انقلاب، روحية خودباوري و اعتماد به نفس شيعيان تقويت شد و آنان جرأت و شجاعت خود را باز يافتند. پيروزي انقلاب اسلامي به آنان آموخت كه نبايد براي ظهور مهدي موعود عجل الله تعالي فرجه الشريف  به انتظار نشست؛ بلكه بايد به انتظار ايستاد. به اين ترتيب، انقلاب اسلامي ايران نقطة عطفي در احياي مكتب انتظار و آموزة مهدويت بوده و تشيّع و اسلام را در قلب حوادث و اخبار جهاني قرار داد. (حافظ نيا، 1388: ص98).

احياي حزب الدعوة عراق، تأسيس مجلس اعلاي شيعيان عراق، تشكيل حزب الله لبنان و جبهة اسلامي براي آزادي بحرين، نهضت اجراي فقه جعفري پاكستان و نهضت اسلامي افغانستان از مصاديق اين امر به شمار مي‌روند (همان).

به هر روي، انتظار ظهور منجي‌اي كه مي‌تواند همه دردها را تسكين بخشيده و به بي‌عدالتي‌ها خاتمه دهد، از عواملي به شمار مي‌آيد كه مي‌تواند انديشه گفتمان انقلاب اسلامي را به سوي مقاومت برابر ظلم سوق دهد و تأييد آن را در زندگي مسلمانان در قالب فرهنگ جهادي جلوه‌گر كند.

3. زمينه‌سازي ظهور چشم‌انداز تشكيل حكومت در روزگار غيبت

اگر تحولات تاريخي را در يك نمودار خطي فرض كنيم، مي‌توانيم براي فرايند‌ها و گذارهاي تاريخي، نقطه‌اي را در نظر بگيريم كه در انديشة سياسي با عنوان نقطة آرماني از آن ياد مي‌شود و در واقع، هدف هنجاري آن تحولات و رويدادها به شمار مي‌رود. اين غايات تاريخي دقيقاً محل تحقّق جميع اهداف، آرمان‌ها و تصورات تاريخي يك مكتب است.

در تفكيك انقلاب‌ها از لحاظ آرمان‌ها با سه‌گونه انقلاب مواجهيم:

نخست: انقلاب‌هايي كه غالباً در كشورهاي ماركسيستي رخ مي‌دهد و آرمان عالي و اوليه آن‌ها نيل به يك جامعه بي‌طبقه است؛ جامعه‌اي كه در آن، مساوات اقتصادي نمود كامل داشته باشد.

دوم: انقلاب‌هايي كه تأسيس يك جامعه مبتني بر آزادي فردي و رفاه شخصي را آرمان متعالي خود برگزيده‌اند. جوامع به اصطلاح ليبرال، چنين فرآيندي را پشت سر گذاشته‌اند.

سوم: انقلاب‌هايي كه اصل را بر تربيت «انسان‌هاي الهي» گذارده‌اند و تأسيس يك جامعه خداپسند را آرمان عالي خود قرار داده‌اند. در اين انقلاب‌ها فقط تأمين معاش دنيايي و آسايش عمومي ملاك نيست؛ بلكه غرض اصلي، به كارگيري اين ابزار براي تحقّق يك وضعيت متعالي‌تر در جامعه است و آن، اين كه جامعه‌اي صالح و پاك ايجاد شود كه افراد آن، بتوانند به تكامل معنوي خويش نايل آيند. انقلاب اسلامي ايران، داعيه آن دارد كه انقلابي تكاملي است و تا رسيدن به اهداف انبياي الهي ادامه دارد (افتخاري، 1377: ص152).

انقلاب اسلامي در جايگاه يك حركت هدف‌دار اجتماعي براي ايجاد، تداوم و سامان‌يابي نهايي، نيازمند هويت بوده، مفهوم كلي هويت در سه بعد تأسيسي، تداومي و غايتي در برپايي و بقاي انقلاب اسلامي ظهور يافته است. نهضت عاشورا در جايگاه منبع تغذيه و تأمين محتواي هويت تأسيسي و تداومي انقلاب اسلامي و زمينه‌سازي و تشكيل جامعه منتظر پيش از ظهور، شكل دهنده و منبع هويت غايي انقلاب اسلامي برگزيده شده است. آموزه مهدويت از ديدگاه بنيان گذار انقلاب، فراتر از يك مسأله كلامي، اصلي است كه در موضع‌گيري و اقدام يك مسلمان، نقش اساسي ايفا مي‌كند. غايت حاكميت امامان معصوم عليهم السلام  استقرار كامل عدالت در جامعه بوده است. پس اگر انتظار به تحول خواهي و انقلاب‌زايي تفسير شود، هر حركت و تحوّلي مطلوب نيست؛ بلكه تحول و تحركي مطلوب است كه زمينه‌ساز ظهور حجّت الهي باشد. مرحوم امام خميني(ره) در اين باره مي‌فرمايد:

ما تكليف داريم آقا! اين طور نيست كه حالا كه ما منتظر ظهور امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف  هستيم، پس ديگر بنشينيم تو خانه‌هايمان، تسبيح را دست بگيريم و بگوييم: «عجّل علي فرجه»، عجّل، با كار شما بايد تعجيل بشود، شما بايد زمينه را فراهم كنيد براي آمدن او، و فراهم كردن اين كه مسلمين را با هم مجتمع كنيد. همه با هم بشويد. ان شاء الله ظهور مي‌كند. (امام خميني، 1378: ج18، ص269).

از ديدگاه امام خميني(ره) پديده ظهور، يك رخداد فوق‌العاده و بي‌نظير تاريخ بشريت به شمار مي‌رود؛ ولي هرگز يك پديده فراطبيعي و بريده از اوضاع جاري در اين عالم نيست؛ بلكه رخداد ظهور، براي برپايي نظام عدل و تحقق حاكميّت همه جانبه دين اسلام و براي سامان دادن به اوضاع زندگي بشري است. بديهي است چنين رخدادي همانند ديگر رخداد‌هاي طبيعي، مقدّمات و بستر‌هاي خاص خود را مي‌طلبد كه بدون آن، تحقّق چنين تحول عظيمي، امري ناممكن و انتظاري نامعقول است. اگر نهضت و انقلابي از نظر مكتب و ايدئولوژي داراي حدّ اعلاي توانايي باشد، ولي از نظر نيروي اجرايي و پذيرش‌هاي اجتماعي كامل نباشد، طبيعي است كه نهضتي موقت است و به نتيجه عميق نمي‌رسد (محمد باقر صدر، 1384: ص64).

حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف  براي اصلاح يك اجتماع محدود و در يك زمان موقت ظهور نمي‌كند. آن مأموريت الهي كه حضرت براي آن، ذخيره شده است، دگرگون كردن همه جهان در همه ابعاد است. او بايد تمام بشريت را در گستره جهاني از تيرگي ستم‌هاي بشري خارج كرده و در پرتو نور عدل قرار دهد. اجراي اين نهضت بزرگ، علاوه بر قدرت خدادادي و ولايت تكويني امام معصوم عليه السلام  نيازمند فضاي مناسب ومحيط آماده‌اي است كه به طور طبيعي در جهان تحقّق يابد.

تحولات جاري در عرصه بين الملل و رويكرد ديني و معنوي بشر معاصر و امواج وسيع اسلام‌خواهي و بيداري اسلامي در جهان‌ـ به ويژه دنياي غرب ـ مؤيد اين واقعيت است كه امام خميني(ره) با هدايت و رهبري بزرگ‌ترين انقلاب مردمي در واقع، آغازگر كوشش در راستاي زمينه‌سازي ظهور حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف  بود. آن عالم مجاهد، در بارة وظايف حكومت و مسلمانان در ايران و دنياي اسلام فرموده است:

ان شاء الله اسلام را آن طور كه هست، در اين مملكت پياده كنيم و مسلمين جهان نيز اسلام را در ممالك خودشان پياده كنند و دنيا، دنياي اسلام باشد، و زور و ظلم و جور از دنيا برطرف بشود و ]اين[ مقدمه باشد براي ظهور وليّ عصرـ ارواحنا فداه» ـ (امام خميني(ره)، 1378: ج15، ص262).

آن مرحوم در پيامي، ارتباط بنيادين انقلاب اسلامي ايران و انقلاب جهاني مهدي موعود عجل الله تعالي فرجه الشريف  را بسيار زيبا و دل‌نشين چنين بيان مي‌كند:

انقلاب مردم ايران، نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچم‌داري حضرت حجت ـ ارواحنا فداه ـ است كه خداوند بر همه مسلمانان و جهانيان منت نهد و ظهور و فرجش را در عصر حاضر قرار دهد (امام خميني(ره)، 1378: ج21: 327).

مرحوم امام خميني1، صدور انقلاب را براي هموار كردن راه ظهور منجي و مصلح كل جهان، وظيفة خويش دانسته، در پيامي مي‌نويسد:

ما با خواست خدا، دست تجاوز و ستم همه ستمگران را در كشورهاي اسلامي مي‌شكنيم و با صدور انقلابمان كه در حقيقت صدور اسلام راستين و بيان احكام محمدي9 است، به سيطره و سلطه و ظلم جهان خواران خاتمه مي‌دهيم و به ياري خدا راه را براي ظهور منجي مصلح و كل و امامت مطلق حق امام زمان ـ ارواحنا فداه ـ هموار مي‌كنيم (همان: 345ص).

طرح جهاني انقلاب اسلامي و حمايت از تمام مستضعفان جهان، نشانه‌اي است از حركت در راستاي زمينه‌سازي ظهور امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف . «اميدواريم كه اين انقلاب، يك انقلاب جهاني بشود، و مقدمه‌اي براي ظهور حضرت بقية الله ـ ارواحنا له الفداء ـ باشد». (همان: ج16، ص131).

در اين فرصت از بيان دو نكته سود مي‌بريم:

1. اين گمان خام و ساده‌لوحانه‌اي است كه در زمان غيبت حضرت، جامعه‌اي بدون مشكل و چالش را انتظار بريم. آنچه مهم است، نزديك شدن به اهداف و آرمان‌ها و توفيق روزافزون جامعه براي ايفاي وظايف و مسؤليت‌هايي است كه به آماده شدن جان و جهان براي پذيرش «دولت يار» و حضور در دوران ظهور مي‌انجامد كه انتظار حقيقي نيز همين است.

2. اين سطور، بيانگر اين معنا نيست كه خواست و اراده مردم، علت تامه تغيير و دگرگوني است؛ بلكه هرگونه تغيير بنيادين و سرنوشت جامعه، به دست خداوند متعال و با ارادة او محقّق مي‌شود، از آن‌جاكه ظهور آن حضرت، يك پديده فراطبيعي و بريده از اوضاع جاري در اين عالم نيست، مقدّمات و زمينه‌سازي ايجاد آن در اختيار انسان‌‌ها است و تا آن مقدّمات تحقّق نيابد، ارادة خداوند متعال به تحقّق تغيير، تعلّق نخواهد گرفت.

4. بازانديشي در ولايت فقها در روزگار غيبت

عده‌اي از فقها، محدودة ولايت فقيه را در حد احكامي مي‌بينند كه وجوب كفايي دارند و به صورت تعييني يا ترجيحي بر فقيه فرض شده‌اند. صاحبان اين ديدگاه در واقع بر اين امر تأكيد دارند كه مسؤليت فقيه، تنها در محدودة اجراي همان دسته از احكام خلاصه شده و ولايتش هم در همين حيطة محدود، قابل تفسير است. اگر چنين باشد، نقش فقيهي كه متصدّي اين امور است، جز «اجراي احكام» چيز ديگري نخواهد بود كه در اين صورت، ولايت را مي‌توان «ولايت فقه» ناميد. (بهداروند: 1382: ص151).

اما بر اساس ديدگاه امام خميني(ره) نه تنها حكومت ايده‌آل مبتني بر دين در عصر غيبت، مطلوب است و توصيه مي‌شود، بلكه بايد براي تحقق آن، گام برداشت. كه آن، حكومت فقها است؛ حكومت فقيه اعلم، اعدل و اتقي و بر اساس اين نظريه و استناد به اصل امامت و دكترين فقاهت در صورتي كه فقيهي به اين مهم مبادرت ورزد و زمينه‌هاي برپايي يك حكومت اسلامي بر اين اساس وجود داشته باشد، كمك به برقراري اين حكومت، اطاعت از آن و حفظ و تداوم آن، تكليف شرعي آحاد جامعه اسلامي خواهد بود. امام خميني(ره) معتقد بود با كاستن قدرت فقيه و اقتدار فقه و توانايي آن، نمي‌توان پروژه احياگرانه‌اي را كه مدعي نوسازي جامعه و ديني كردن جامعه است، به پيش برد؛ لذا ولايت فقيه با «نقش حداقلي» كه برخي فقيهان براي آن قائل شده‌اند، نمي‌تواند اهداف احياگرانه را دنبال كند؛ از اين رو نظريه ولايت فقيه امام خميني(ره)، به صورتي جديد به شكل يك نظريه سياسي و در قالب انقلاب اسلامي درآمد كه در آن، فقه مي‌خواهد زندگي مردم را در روزگار غيبت ساماني مجدد دهد و فقيه عالم بايد در رأس حكومت قرار گيرد. امام خميني(ره) براي بازسازي جايگاه فقه و فقها و فعال نگاه داشتن آن، سه اعتقاد اساسي به وجود آورد:

الف. تحول نظام اجتهاد فقهي: بدين معنا كه ضمن پايمندي به فقه جواهري و سنتي، بايد دو عنصر زمان و مكان را در اجتهاد دخيل دانست؛ تا فقه، برابر مسائل جديد توانايي بيشتري كسب كند.

ب. افزايش شأن فقيه: بدين معنا كه فقيه به لحاظ شأن حكومتي، هم‌شأن (مگر موارد مستثنيات منصوصه) پيامبر و امامان معصوم عليهم السلام  است. با اين «نگرش موقعيّتي» فقيه، واجد قدرتي مي‌شود كه توانايي ارائه احكام حكومتي و ولايي را داشته باشد.

ج. افزايش شأن حكومت ديني: حكومت ديني بايد واجد مصلحتي فراتر از هر مصلحت ديني تصور شود. (كاظمي وريج، 1381: ص152).

امام خميني(ره) بر اين ديدگاه اصرار مي‌ورزيد كه «ولايت فقيه» بيش از آن كه براي اجراي فقه باشد، در واقع براي «اقامة اصل دين» است و در راستاي اقامة اصل دين است كه فقه نيز اقامه مي‌شود. امام خميني(ره) رسالت نخستين فقيه را پاسداري از حريم دين مردم مي‌داند؛ به گونه‌اي كه دامنة اقتدار دين در سراسر عالم گسترش يابد و توجه جهانيان به حقيقت آن، مضاعف شود (همان: ص154).

«ولايت فقيه» در سنت ما بيگانه نيست و در بستر تاريخي خود متولّد شده است؛ اما محتواي نظري آن با تكيه بر شرايط و تجارب سياسي ابداع امام خميني(ره) بود كه با پيروزي انقلاب اسلامي به عرصه عمل نيز راه يافت. اين نظريه هدفي جز اين ندارد كه فقه، همچنان بتواند به حيات سياسي خود ادامه دهد، تا از آن طريق به احياي دين در جامعه مدرن ياري رساند. گفتمان «ولايت فقيه» امام خميني(ره)، به مثابه پشتوانه نظري انقلاب اسلامي، نه تنها تلاش براي برپايي حكومت در روزگار را طرد نكرد، بلكه در افقي متفاوت با نظريه‌هاي ديگر، تشكيل حكومت را از الزامات روزگار غيبت معرفي كرد. اين نظريه كه ريشه در مناسبات سياسي اسلام داشت و با كار ويژه‌هاي مورد نظر در روزگار غيبت امام معصوم براي زمينه سازي حكومت جهاني حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف  هماهنگ شده بود، در صحنه عمل و منصه ظهور نيز توانمند ظاهر شد.

5. ابطال قرائت‌هاي ناصحيح در آموزه مهدويت

در طول تاريخ، انتظار آينده بهتر و ظهور دولت حق و عدالت، مترقي‌ترين آرمان اجتماعي بوده است. فطرت كمال‌گرايي آدمي و ماهيت زندگي بشر با اميد به آينده عجين شده است؛ لذا اعتقاد به مهدويت از اصلي‌ترين ابعاد روح انساني سرچشمه مي‌گيرد. انديشه مهدويت در راه رسيدن به سرمنزل مقصود ممكن است با درياي پرتلاطم حوادث يا انحرافات و قرائت‌هاي ناصحيح رو به رو شود. شرط رسيدن به ساحل نجات در درجة اول، تقويت نيروي محركه اين گفتمان و در درجه دوم، انحراف‌زدايي از آن است.

پيروزي انقلاب اسلامي، خط بطلاني بر قرائت‌هاي ناصحيح و افراطي در انديشة مهدويت بود. در سال‌هاي منجر به انقلاب اسلامي، ايده‌اي مطرح شد كه طبق آن، شرط ظهور حضرت حجت عجل الله تعالي فرجه الشريف  را لبريز شدن دنيا از معصيت مي‌دانستند. آنان امر به معروف و نهي از منكر را جايز نمي‌دانستند، تا گناه افزايش يابد و ظهور آن حضرت، نزديك شود. ريشه‌هاي شكل‌گيري اين نظريه از تشكلي مذهبي كه با هدف مبارزه با بهائيت در تهران و ديگر شهرها پديد آمده بود، شكل گرفت.

بعدها اسم اين تشكل «انجمن حجّتيه» شد؛ انجمني كه تا دو دهه پيش از پيروزي انقلاب، بر اين باور بود كه حوزه ديني از عرصة حكومت، مستقل است، از اين رو، از ابتداي تأسيس بر عدم دخالت در سياست تأكيد داشت. پيش از انقلاب اسلامي، اين انجمن با هدف از بين بردن نفوذ بهائيت، تنها تشكيلات غير دولتي‌اي بود كه در شهرها پايگاه‌هاي تشكيلاتي داشت. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، به دليل زوال بهائيت، انجمن نيز جهت‌گيري ديگري يافت و با حضور اعضاي تشكيلاتي خود در ارگان‌هاي اجرايي و تأثيرگذاري و اعمال معيارهاي اعتقادي خود، سبب واكنش امام خميني(ره) به اين مسأله شد (ر.ك: جعفريان، 1383:ص370).

اين نظريه پس از چهار دهه فعاليت، در نهايت در دهة 60، به عنوان نظريه‌اي كه توان كافي براي تحليل واقعيت‌هاي اجتماعي را ندارد، زائل شد. برداشت نادرست از انتظار فرج، افزايش گناه براي تعجيل در ظهور آن حضرت و باطل شمردن تشكيل حكومت در دوران غيبت، از مشخّصه‌هاي اصلي اين نظريه است. اين نظريه با پيامد‌هاي سوء بسياري همراه بود كه جدايي دين از سياست، حرمت مبارزه ضد ظلم، روا داشتن محرمات و نفي حكومت و ترويج هرج و مرج از جمله آنان است. امام خميني(ره) در اين زمينه مي‌فرمايد:

يك دسته ديگري بودند كه انتظار فرج را مي‌گفتند اين است كه ما كار نداشته باشيم به اين كه در جهان چه مي‌گذرد؛ بر ملت‌ها چه مي‌گذرد… براي جلوگيري از اين امور هم خود حضرت بيايند ـ ان شاء الله ـ درست مي‌كنند؛ ديگر ما تكليفي نداريم. تكليف ما اين است كه دعا كنيم ايشان بيايند (امام خميني، 1378: ج21، ص13 ـ 14).

امام خميني(ره) جايي ديگر فرمود:

يك دسته‌اي از اين بالاتر بودند؛ مي‌گفتند: بايد دامن زد به گناه‌ها، دعوت كرد مردم را به گناه تا دنيا پر از جور و ظلم بشود و حضرت ـ  عجل الله تعالي فرجه الشريف  ـ تشريف بياورند… البته در بين اين دسته، منحرف‌هايي هم بودند، اشخاص ساده لوح هم بودند (همان: ص14).

عده‌اي نيز با توجه به ظاهر برخي روايات كه هر قيامي پيش از انقلاب جهاني حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف  را باطل و محكوم به شكست دانسته‌اند، بدون بررسي و تحليل آن‌ها، تشكيل هرگونه حكومتي را در روزگار غيبت نفي مي‌كردند. امام خميني(ره) در سخنان خود افكار ناصحيح اين عده را اين‌گونه متذكر مي‌شود:

يك دستة ديگري بودند كه مي‌گفتند كه هر حكومتي اگر در زمان غيبت محقق بشود، اين حكومت، باطل است و بر خلاف اسلام است. آن‌ها مغرور بودند به بعضي رواياتي كه وارد شده است بر اين امر كه هر عَلَمي بلند بشود قبل از ظهور حضرت، آن علم، علم باطل است… در صورتي كه آن روايات ]اشاره دارد[ كه هر كس علم بلند كند با علم مهدي، به عنوان «مهدويت» بلند كند ]باطل است[ (همان).

به هر روي، ناب‌سازي باور به انديشة مهدويت از دستاورد‌هاي انقلاب اسلامي بود و نظريه‌هايي كه تشكيل حكومت و تلاش براي ظهور آن حضرت را روا نمي‌دانستند، پس از انقلاب نظريه‌هايي مرده به شمار آمدند؛ زيرا با وقوع انقلاب اسلامي ايران براي نخستين بار يك حكومت مسلمان با آرمان تشكيل جامعة منتظر پيش از ظهور و و زمينه‌ساز انقلاب جهاني مهدي موعود عجل الله تعالي فرجه الشريف  در ايران تشكيل شد و خواب خوش نظريه‌پردازاني كه تشكيل حكومت در روزگار غيبت را جايز نمي‌شمرند، آشفته كرد و نظريات آن‌ها را از اعتبار ساقط نمود.

نتيجه

يكي از نتايج پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، نشان دادن تحرك و كارآيي مكتب اسلام در عصر حاضر به جهانيان بود. در حالي كه همه مدل‌هاي توسعه و مدرنيسم در بستر دنياي محض و جداي از ارزش‌هاي اخلاقي و ديني، تحقق يافته بود، انقلاب اسلامي توانست اسلام را به عنوان مكتب مبارز و در تمام شؤون حيات بشري تا برپايي حكومت واحد جهاني مطرح كند. آنچه در اين عصر، انسان معنويت خواه و خداجو در جست‌ و جوي آن است، گوهر ارزشمندي است كه تنها در ساحت قدسي آموزه‌هاي اسلامي قابل وصول است؛ از اين رو جريان معنويت خواهي و دين‌گرايي عصر حاضر، ناچار به رستاخيز جهاني اسلام خواهد انجاميد.

بدون ترديد با مراجعة به تاريخ تحولات سياسي و اجتماعي بعد از انقلاب اسلامي، مي‌توان به وضوح به وجود يك تصوّر و انديشة مشخص مهدوي پي برد كه در نظر و عمل، با پيش از انقلاب متفاوت است. انقلاب اسلامي، نه تنها تحرك‌زايي و پويايي را در انتظار به همگان آموخت؛ بلكه اين تحرك‌زايي و انقلاب‌زايي را با سازوكارهايي كاملاً منسجم و هماهنگ در راستاي زمينه‌سازي ظهور مفيد مي‌داند.

عينيت يافتن تحول‌طلبي آموزه مهدويت پس از آن است كه تودة مردم و نخبگان به اين فرهنگ معتقد و ملتزم شده باشند. همين جا دو مطلب بايد تأكيد شود؛ يكي نقش تودة مردم در كارآيي مكتب و فرهنگ مهدوي است كه بدون خواست و باور آنان و بدون رويكرد مثبت و اقبال آنان به فرهنگ و انديشة مهدوي، هيچ تحول مؤثر و ماندگاري شكل نخواهد گرفت. ديگر آن كه براي روي آوردن و اعتماد يك نسل به اسلام و آموزه‌هاي آن، شرايط فرهنگي و اجتماعي و نيز تجربه‌هاي تاريخي يك جامعه، بسيار نقش آفرين است. جنبش‌هاي معاصر اسلامي غالباً مسبوق به تجربه‌اي تلخ مي‌باشند كه چشيدن طعم شكست در تلاش براي ايجاد تحول بر مبناي غيراسلامي و بنا به اعتقاد به آموزه‌هاي شرقي يا غربي، زمينه تأمل در عوامل شكست و روي آوردن به اسلام را فراهم كرده است.

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم بهمن 1390ساعت 9:5  توسط فرزانه نادری  | 

دهه ی فجر به روایت تصویر(2)





















+ نوشته شده در  دوشنبه دهم بهمن 1390ساعت 9:2  توسط فرزانه نادری  | 

ایام فجر به روایت تصویر (1)









+ نوشته شده در  یکشنبه نهم بهمن 1390ساعت 8:54  توسط فرزانه نادری  | 

نقش انقلاب اسلامي در ترويج تفكر مهدويت

با توجه به اين شاه كليد ، جواب سئوال اول نيز روشن مي شود . منظور از رفاه معنوي در زمان غيبت ، "خوب انتظار كشيدن " است ! يعني مردم ما ، وقتي رفاه معنوي دارند كه منتظران خوبي براي امام غايب و منجي موعود باشند! همچنين ، توجه به اين تعريف از رفاه معنوي در زمان غيبت ، تعريف واحد و هماهنگي از فرهنگ به دست خواهد داد . يعني تنها فرهنگي كه مي شود آن را اصل و محور قرارداد و در حول آن كار فرهنگي انجام داد فرهنگ انتظار است .

اشاره:
اميد به انتظار منجي، موضوعي مشترك در ميان تمامي انسانها است. از همين رو بر آن شديم تا با انتشار آثار برتر جشنواره بين¬المللي آخرين منجي كه سومين دوره آن در حال برگزاري است، گامي كوچك در جهت ترويج فرهنگ و ادب انتظار برداريم.
آنچه در پي مي¬آيد مقاله " ماموريت اصلي انقلاب اسلامي ايران " اثر " مهندس علي عادل مرام " از مقالات راه يافته به مرحله پاياني داوري دومين جشنواره بين المللي آخرين منجي است.

مقدمه :

شرايط كنوني جهان از نظر نا امني عمومي ، ويراني اكثر فرهنگها ، ظهور انديشه هاي ويرانگر فلسفي - فكري ، ناتواني بشر در حل جمعي مشكلات جهاني ، شرايط وروابط بين المللي نابرابر و غير عادلانه، بحرانهاي زيست محيطي ، غذائي و اقتصادي و تشنه و خسته بودن مردم جهان از يك طرف و ظرفيت هاي بالفعل و بالقوه و غناي فكري -فلسفي و فرهنگي و معارف ناب و بي مانند در شيعه از ديگر طرف و خصوصيات بارز و ويژه ايرانيان و ظرفيت هاي عظيم ملي و جمع بين ايرانيت و مكتب اهل بيت از ديگر سو ، به ما ايرانيان محب اهل بيت (سلام الله عليهم) اين نويد را مي دهد كه مي شود و مي توان و بايد با استفاده از فرصتي كه انقلاب در اختيار ما نهاده است ايران را به ميداني براي يك كار نو و كارستان در سطح جهان تبديل كرد؛ و چه كار نوئي بهتر از معرفي مهدي و مهدويت به مردم جهان مي تواند وجود داشته باشد ؟ اين كار نو و كارستان كه به اعتقاد اين بنده ناچيز خدا مي تواند بزرگترين نوآوري اين انقلاب باشد نياز به تئوري پردازي و هدف گذاري كلاسيك دارد ؛ بر اين اساس احساس مي شود كه بايد در قالب كلاسيك ، سيستماتيك و فرآيندي ، يك بار ديگر ماموريت انقلاب اسلامي را بازبيني كرد. اين مقاله ، رشته اي است باريك و اندك و كوچك در حد و اندازه كوچكي نويسنده كه به مدد الهي تلاش دارد الفبائي براي يك كار كارستان ارائه كند.انشاء الله. 


چكيده :
در مديريت كلاسيك هدف گذاري اولين قدم است ؛ در هدف گذاري يك راه، اين است كه چهار محور "ماموريت " ، "چشم انداز " ، "ارزش ها " و "استراتژي ها " تعريف و مصوب و اجرائي شوند . بعد از گذشت سي سال از انقلاب به نظر مي آيد كه نياز به باز تعريف انقلاب در قالب چهار محور مذكور و به صورت كلاسيك وجود دارد. از طرفي با توجه به وضعيت و شرايط انقلاب اسلامي و با توجه به روايات و احاديث كاملا معتبر ، تنها ماموريتي كه مي توان براي انقلاب ، تعريف كرد فراهم آوري مقدمات ظهور است . اين ماموريت در كلام و بيان بنيان گذار و رهبري كنوني انقلاب بارها و بارها اشاره شده است ولي هيچ گاه توسط بدنه اجرائي برنامه ريز ، به صورت محوري و كلاسيك ، مورد توجه قرار نگرفته است .
از نظر كلاسيك و بر اساس چها محور مذكور مي توان انقلاب و حكومت اسلامي بر پايه ولايت فقيه را اين گونه هدف گذاري كرد:
ماموريت : فرآهم كردن مقدمات و شرايط ظهور.
چشم انداز : پيشرو بودن در دعوت همه مردم جهان به منجي.
ارزشها : منجي محوري ، ارزش گذاري براي رفاه معنوي و انتظار و ...
استراتژي ها : باز تعريف فرهنگ ، كار فرهنگي و توسعه فرهنگي و به كارگيري منابع در جهت آن و...

شرح :
دانشمندان علم مديرت ، تعاريف گوناگوني از مديريت ارائه كرده اند اما در تعريفي كه مورد نظر اين قلم است ، مديريت عبارت است از "توان هدف گذاري و بهره برداري از منابع در جهت تحقق هدف " ؛ در اين تعريف ، منظور از "توان " عبارت است از جمع بين دانش كلاسيك مديريت و مهارت هاي ذاتي و تجربي مدير. اين تعريف از مديريت ، مديريت هر مجموعه اي از كوچك تا بزرگ را پوشش مي دهد ؛ زندگي شخصي و فردي ، زندگي خانوادگي ، مديريت يك بنگاه اقتصادي ، مديريت يك شهر ، مديريت يك كشور و مديريت كل جهان را مي توان در قالب اين تعريف از مديريت ، مديريت كرد.
در دانش كلاسيك مديريت ، هدف گذاري ،‌اولين و مهمترين بخش از مديريت است ؛ امروزه روشهاي گوناگوني براي هدف گذاري عملكردهاي مديريتي وجود دارد. يكي از روشها ، تعريف و تمركز بر روي چهار محور اصلي به نام هاي "ماموريت " ، "چشم انداز " ، "ارزشها " و "استراتژي ها " است.
در "ماموريت " ، سخن از چرائي تشكيل و ايجاد است .
در "چشم انداز " ، سخن از اين است كه تشكيل و ايجاد ، چه افقي را در پيش رو دارد يا اشغال مي كند و مرزهاي آن در آينده تا كجاست.
در "ارزش ها " ، سخن از اصول اعتقادي و پارامترهاي ارزش گذاري عملكرد ها در ميان است.
در "استراتژي " ، روش هاي عملياتي و كاربردي بر محور ارزش ها و در محدوده چشم انداز ، براي تحقق ماموريت ، بحث مي شوند.
در هدف گذاري اصولي و صحيح يك سازمان ، بنگاه ، كشور و ... ،‌چهار محور مذكور بايد تحليل ، ارزيابي ، مكتوب ، مستند ، مصوّب ، اجرائي و نظارت شوند تا عملكرد ها موفق و ثمر بخش شوند.
اكنون با توجه به نكات فوق در باب مديريت كلاسيك ، و با توجه به گذشت سه دهه از انقلاب اسلامي ، بايد از خودمان بپرسيم كه در كدام يك از ارگان ها ،‌ سازمان ها و بخش هاي رسمي و دولتي ، چهار محور فوق ، تئوريزه و كلاسه شده است ؟! در كدام يك از اسناد رسمي و دولتي ، مي توان ماموريت ، چشم انداز ، ارزش ها و استراتژي هاي اين انقلاب و حكومت ولائي را به طور كاملا روشن و شفاف و كلاسيك و قابل نظارت و پيگيري ، مشاهده كرد؟! شايد در جواب ، دست اشاره خود را به سمت سند چشم انداز بيست ساله (ايران 1404) كه حاصل زحمات مجمع محترم تشخيص مصلحت نظام است ببريد ! اما اين قلم ، دنبال سندي بالاتر از اين سند است ؛ ضمن اين كه اين سند ،‌ اگر چهار محور فوق را هم داشته باشد ولي اشكالات ساختاري در دسته بندي مو ضوعات خود دارد .
در اين زمان ، اگر يك شخص سوم ، به عنوان ناظر بيروني انقلاب ، از ما بپرسد كه ماموريت اصلي و محوري انقلاب و حكومت شما چيست ؟ و شما چه ماموريتي را براي آن نهادينه كرده ايد؟ ما در جواب او چه چيزي مي توانيم بگوئيم ؟! شايد در جواب او بگوئيم كه ماموريت انقلاب و حكومت ما ، تشكيل ، استقرار و نهادينه كردن حكومت اسلامي در زمان غيبت و بر پايه ولايت فقيه است (به اين موضوع ، به شكل غير مستقيم در قانون اساسي اشاره شده است) ؛ با اين جواب ، اين سئوال جديد مطرح مي شود كه "آيا صرف تشكيل حكومت ولائي با ولايت فقيه و استقرار آن ،‌ مي تواند و حق دارد كه ماموريت اين انقلاب و حكومت باشد؟! " و بر فرض كه چنين باشد (كه نيست) اين امر مهم ، در كدام سند دولتي ، به طور شفاف و روشن تدوين شده است؟! از ديگر سو ، اكنون كه به فضل و عنايت خاص پروردگار ، چنين حكومتي تشكيل شده و استقرار يافته است و در راس خود يك فقيه عادل و مدير و مدبّر و شجاع و زيرك دارد آيا ماموريت انقلاب و حكومت ما تمام شده است ؟! آيا از نظر فقهي و فلسفه وجوب تشكيل ، اين حكومت و ولي فقيه ، حق دارد و مي تواند تنها و تنها به رفاه مادي مردم و عدالت در توزيع ثروت وعده دهد؟ آيا ولي فقيه ، مي تواند به خودش و بقاء ولايتش وعده دهد؟ اگر در جواب بگوئيد كه اين حكومت ولائي ، رفاه مادي و معنوي را همزمان براي مردم و جامعه مي خواهد و رسيدن به آنها را ماموريت خود مي داند(كه قطعا چنين است) آن گاه اين سئوال جديد مطرح مي شود كه با توجه به اين كه كلمه "غيبت "(حضرت مهدي سلام الله عليه) در قانون اساسي آمده است منظور از رفاه معنوي در اين زمان كه زمان غيبت است چيست؟
در قانون اساسي جمهوري اسلامي ، وظايفي براي شخص ولي فقيه و قواي سه گانه تعريف شده است ولي وظيفه و ماموريتي كلان ، براي كل حكومت ولائي بر پايه ولايت فقيه تعريف نشده است.عدم تعريف اين ماموريت كلان ، ساير حوزه ها به خصوص حوزه فرهنگ را نيز متاثر كرده است به گونه اي كه هيچ دو دستگاه مسئول و متولي امور فرهنگي در كشور وجود ندارد كه تعريف و مفهوم مشترك و واحدي از فرهنگ و كار فرهنگي در جمهوري اسلامي داشته باشند! در ديگر حوزه ها نيز چنين است ؛ در يك زمان ، ماموريت دولت و حكومت ، سازندگي است ؛ در ديگر زمان ، اصلاحات سياسي و در زماني ، عدالت و عدالت خواهي ؛ و هر دولت ، به فراخور توان تبليغاتي اش از ماموريت و كار خود دفاع مي كند.
البته قابل ذكر است كه اين بنده ناچيز و ناتوان خدا ، اصلا و ابدا در صدد نفي قانون اساسي ، نفي سند چشم انداز بيست ساله ، نفي حكومت بر مبناي ولايت فقيه (در زمان غيبت) و نفي عمليات اجرائي انجام شده توسط بدنه اجرائي حكومت ، نبوده و نيستم و منظور اصلي من اين است كه در هدف گذاري هاي كلان انقلاب و حكومت ولائي ، يك حلقه مفقوده اساسي و اصلي و محوري فراموش شده است و بسياري از مشكلاتي كه نظام با آنها روبروست ، ناشي از عدم توجه كلاسيك به اين حلقه است! منظور از عدم توجه كلاسيك ، اين است كه به فضل الهي در جامعه ما ، به حلقه مفقوده مذكور ، توجه غير كلاسيك زيادي شده و مي شود ، به خصوص در بيانات راهبردي بنيان گذار انقلاب ، حضرت روح الله و بيانات رهبر فرزانه انقلاب ، اما اين توجه و تمركز ،‌ توسط بخش اجرائي برنامه ساز و برنامه ريز ، تئوريزه و كلاسه و مستند و قانون نشده است!
جمع بندي تا اين قسمت از مقاله را در قالب دو سئوال مطرح مي كنم :
سئوال اول : منظور از ايجاد رفاه معنوي در حكومت ولايت فقيه چيست ؟
سئوال دوم : اصولا و اساسا در بين وظايف حكومت ولائي با ولايت فقيه ، چه ماموريت مهم و خطيري غير از آن چه در قانون اساسي جمهوري اسلامي آمده است مي توان تعريف كرد تا شاه كليد همه فعالبت هاي نظام ولائي حتي فعاليت هاي سياسي و سازندگي اقتصادي و ... باشد؟
براي پاسخ به دو سئوال فوق نياز است كه حكومت ولايت فقيه را از يك نظر گاه جديد ببينيم ؛ اگر بخواهيم يك مثال نسبتا دقيق از رابطه بين مردم ، ولي فقيه و امام غايب بزنيم ، تيمّم بدل از غسل و وضو ، مثال مناسبي است ! نظام ولايت فقيه ، يك نظام واسطه و يك نظام دلال ما بين مردم و امام غايب است كه رجوع به آن ، هم چون وجوب رجوع به تيمّم در زمان نبود آب واجب است. در زمان تيمّم ، اولين و اصلي ترين وظيفه اي كه مطرح است حالت انتظار و جستجو براي آب است! اين مثال ساده و روان ، به ما مي آموزد كه اولين و اصلي ترين وظيفه اي كه براي حكومت ولايت فقيه مطرح است "دعوت مستمر مردم به امام غايب و دلالي بين مردم و اوست " . و اين نكته ، شاه كليدي است كه توجه كلاسيك و سيستماتيك و فرآيندي به آن ، راه گشاي بسياري از مشكلات امروز داخلي و جهاني است. و جاي اين شاه كليد در تمام هدف گذاري هاي كلان و اسناد دولتي و قانوني ما حتي قانون اساسي ، خالي است ! بنابر اين ، مهمترين ، قوي ترين ، تاثيرگذارترين ، و كارآمدترين نوآوري كه مي تواند مردم ما و جهان را شاد و شكوفا كند توجه كلاسيك به مهدويت خاص در داخل ايران ، مهدويت عام در بين مسلمانان و منجي محوري در بين مردم جهان است.
با توجه به اين شاه كليد ، جواب سئوال اول نيز روشن مي شود . منظور از رفاه معنوي در زمان غيبت ، "خوب انتظار كشيدن " است ! يعني مردم ما ، وقتي رفاه معنوي دارند كه منتظران خوبي براي امام غايب و منجي موعود باشند! همچنين ، توجه به اين تعريف از رفاه معنوي در زمان غيبت ، تعريف واحد و هماهنگي از فرهنگ به دست خواهد داد . يعني تنها فرهنگي كه مي شود آن را اصل و محور قرارداد و در حول آن كار فرهنگي انجام داد فرهنگ انتظار است .انتظار مهدي خاص ، مهدي عام و انتظار موعود ؛ و اين مطلب نياز به استدلالات پيچيده و دشوار ندارد چرا كه روايات و احاديث نوراني اهل بيت پيامبر صلوات الله عليهم ، از طرفي با اشاره به افضل بودن انتظار فرج در زمان غيبت نسبت به ساير كارها و از ديگر طرف با اشاره به وقوع انقلاب اسلامي ايران در قبل از ظهور، راه ما را براي درك اين مطلب باز كرده اند.
در اين جا به طور مختصر و گذرا و از باب توجه و تذكر ، چند روايت مشهور ذكر مي گردد و اين روايات ، به قدري روشن و شفاف و گويا و بي ابهام و منطبق بر انقلاب اسلامي ماست كه حتي بدون بررسي صحت و سقم سنديت ، قابل پذيرش و اعتبار است:
روايت اول : حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام مي فرمايند "... انتظروا الفرج و لا تيأسوا من روح الله فإن أحب الأعمال إلي الله عزّ و جلّ انتظار الفرج ... " (بحارالانوار ج10ص95). يعني فرج را انتظار كشيد و از روح خدا نا اميد نشويد ، پس به درستي كه انتظار فرج ، بهترين عملها به سوي خداوند عزيز و بلند مرتبه است. اين حديث شريف ، به طور روشن و شفاف ، خط مشي ما در زمان غيبت را مشخص مي كند .
روايت دوم : حضرت صادق عليه السلام مي فرمايند : از گناهان كبيره عبارتند از عاق والدين ، ياس از روح الله ، احساس امنيت از مكر خدا .... " (ترجمه حديثي از كتاب كافي ج2ص278).
با توجه به دو روايت فوق معلوم است كه يكي از علت هاي عدم انتظار فرج ، نا اميدي مردم است و نا اميدي از فرج و عدم انتظار فرج ، گناه كبيره است و مهمترين كار فرهنگي كه حكومت ولايت فقيه در زمان غيبت ، موظف به انجام آن است جلوگيري از ايجاد نااميدي از فرج و تربيت منتظران واقعي است.
روايت سوم : خداوند تعالي در آيه 54 از سوره مائده مي فرمايد "يا أيها الذين آمنوا من يرتّد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم يحبّهم و يحبّونه " يعني اي ايمان آورندگان ، هر كس از شما از دين خود مرتد شود به زودي خدا قومي را كه بسيار دوست مي دارد و آنها نيز خدا را دوست مي دارند خواهد آورد. در تبيين اين آيه ، حضرت رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلّم دست مباركشان را بر زانوي جناب سلمان (ع) زدند و فرمودند كه منظور از اين آيه ، ايشان و قومش (ايرانيان) هستند و در ادامه فرمودند كه قسم به خدائي كه جانم در دست اوست اگر ايمان در (ستاره) ثريا باشد مرداني از فارس به آن دست خواهند يافت (بحارالانوارج22ص52). و حضرت صادق عليه السلام در مورد اين آيه مي فرمايند كه آنها (قوم مورد اشاره در آيه) "موالي " (غير عرب) هستند و در مورد شأن نزول آيه مي فرمايند "نزل في القائم و اصحابه الذين يجاهدون في سبيل الله " (بحارالانوارج31ص577) . يعني اين آيه در مورد حضرت قائم و اصحاب او كه مجاهدان در راه خدا هستند نازل شده است. از جمع سه روايت كه در مورد آيه بيان شد معلوم است كه موالي كه همان اهل فارس هستند اصحاب و ياران امام زمان مي باشند.
روايت چهارم : حضرت صادق عليه السلام مي فرمايند "ستخلوا كوفه من المؤمنين و يأرز عنها العلم كما تأرز الحيّه في جحرها ثم يظهر العلم ببلده يقال لها قمّ و تصير معدنا للعلم و الفضل حتّي لايبقي في الأرض مستضعف في الدّين حتّي المخدّرات في الحجال و ذلك عند قرب ظهور قائمنا فيجعل الله قمّ و أهله قائمين مقام الحجه " (بحارالانوارج57ص213) يعني كوفه از مؤمنين تخليه خواهد شد و علم از آن رخت بر خواهد بست همچنان كه مار پوست مي اندازد سپس علم در سرزميني كه به آن قمّ مي گويند ظاهر مي شود و علم و فضل (در جهان) حركت مي كند (نشر مي يابد) به گونه اي كه در كره زمين مستضعفي (نا آگاهي) نسبت به دين و مسائل ديني باقي نمي ماند حتي از زنان در حجله ها ؛ و اين موضوع در نزديكي ظهور قائم ما اتفاق مي افتد پس خداوند قم و اهل قم را قيام كنندگان به مقام حجه قرار مي دهد.
در اين روايت شريف نكات بسيار لطيفي وجود دارد :
1- شهر مقدس قم معدن علم و فضل در زمان غيبت و در زمان نزديك ظهور است.
2- علم و فضل از اين شهر به ساير نقاط كره زمين و به همه اهل زمين مي رسد.
3- شهر قم و علم و فضل منتشره از آن ، حجت و سند راه حق بر تمام اهل زمين است.
4- خداوند تعالي قم و اهلش را قيام كنندگان مقام حجه قرار مي دهد . و از "قائمين مقام الحجه " معاني گوناگوني قابل برداشت است كه يكي از آنها اين است كه ولي فقيه ، قائم مقام حضرت حجت است.
روايت پنجم : حضرت امام موسي كاظم عليه السلام مي فرمايند "رجل من أهل القم يدعوا الناس إلي الحق ّ يجتمع معه قوم كزبر الحديد لا تزلّهم الرّياح العواصف و لا يملّون من الحرب و لا يجبنون و علي الله يتوكلون و العاقبه للمتقين " (بحارالانوارج 57ص216) يعني مردي از اهل قم مردم را به سوي حق دعوت مي كند و قومي كه شبيه پاره هاي آهنين هستند گرد او جمع مي شوند ؛ طوفان هاي سخت آنها را متزلزل نمي كند و آنها از جنگ ملول نمي شوند و نمي ترسند و بر خدا توكل مي كنند و عاقبت براي متقين است.
در اين جا با توجه به آن چه از مديريت كلاسيك و روايات نوراني اهل بيت سلام الله عليهم بيان شد وظيفه اصلي حكومت ولايت فقيه در قالب چهار محور ماموريت ، چشم انداز ، ارزش ها و استراتژي هاي و به شرح زير بيان مي شود :
ماموريت : با توجه به اين كه ولي فقيه حق ندارد و نمي تواند تنها به رفاه مادي مردم وعده دهد و با توجه به اين كه نمي تواند به خودش و بقاي ولايتش وعده دهد و با توجه به اين كه رفاه معنوي در زمان غيبت عبارت است از تربيت منتظران خوب و واقعي ، بنا بر اين هر گاه در زمان غيبت ، يك ولي فقيه جامع الشرايط بر جامعه مسلمين حاكم شد تنها ماموريتي كه براي اين حكومت ، قابل تصور است زمينه سازي و برقراري مقدمات ظهور و ايجاد فضاي "حجت و اتمام حجت " در جهان به طور عام و در جامعه شيعه به طور خاص است.
اين مهم ، با توجه به پتانسيل هاي دروني و ظرفيت هاي معرفتي و غناي فكري ، فلسفي و فرهنگي شيعه و با تربيت نيروي انساني دانا ، صالح ، كارآمد و از خود گذشته و با توجه به تشنه بودن معرفتي مردم جهان تحقق خواهد يافت.
چشم اندار: حكومت ولايت فقيه بايد در يك افق زماني ، به يك حكومت پيشرو در دعوت مردم جهان به منجي باشد به گونه اي كه سر منشاء تمام حرف هاي نو و جديد در باب منجي از اين حكومت باشد و بتواند اكثريت مردم مستضعف جهان را به سمت ماموريت خود جذب كند و در خدمت ماموريت خود به كار گيرد.
ارزش ها : حكومت ولايت فقيه به منظور تحقق ماموريت و دسترسي به چشم انداز خود ، ارزشهاي زير را ارج مي نهد :
1- منجي محوري ، به گونه اي كه همه كارها بر محور منجي باشد و همه فلش ها و جهت ها به منجي ختم شود.
2- حمايت از باز تعريف رفاه معنوي به مفاهيم "خوب انتظار كشيدن ".
3- حمايت از بازتعريف فرهنگ و كار فرهنگي به مفاهيم انتظار .
4- توسعه و ترويج شعار "ما مي توانيم " در جهت تحول خواهي كلان در جهان.
5- اصل احترام متقابل با همه مردم مستضعف جهان و نه مستكبرين.
6- مشاركت فعال در همه پروژه هاي جهاني سازي و سعي در جهت تاويل جهاني سازي به حكومت جهاني مهدوي .
7- مشاركت فعال در همه پرو ژه هاي ملي ، منطقه اي و جهاني مربوط به عدالت و عدالت محوري و منجي محوري .
8- ارزش و احترام به نيروي انساني دانا و صالح و كارآمد و نوآور در حوزه معارف مهدوي و منجي گرائي.
9- نوآوري و خلاقيت در زمينه معارف و راه كارهاي عملي در بسط و گسترش معارف مهدوي.
10- استفاده از همه پتانسيل هاي داخلي و خارجي.
11- مشاركت دادن آحاد مردم در پروژه منجي محوري.
12- تكيه بر كار گروهي در قالب انجمن ، گروه ، هيئت و ...
13- ايجاد تعادل و توازن بين نيازهاي مادي و فعاليت هاي منجي محور.
14- ايمني اخلاق و ثبات در رفاه معنوي جامعه
استراتژي ها : حكومت ولايت فقيه به منظور انجام ماموريت و دسترسي به چشم انداز و با توجه به ارزش هاي تعريف شده ، استراتژي هاي زير را عملياتي و به كار مي برد:
1- رهبري فرهنگي در داخل و خارج بر اساس احساس نياز به منجي.
2- باز تعريف فرهنگ عمومي به فرهنگ انتظار و تبديل انتظار به فرهنگ عمومي
3- توسعه و تعميم مفاهيم فرهنگي به مفهوم انتظار.
4- توسعه مفاهيم انتظار از نظر كمي و كيفي
5- مبارزه فرهنگي به شكل تهاجمي (فعّال) نه تدافعي (غير فعّال).
6- جذب منابع انساني خلّاق و پويا
7- هدايت و رهبري منابع مالي و انساني و سرمايه اي در جهت انتظار.

در پايان ، قابل ذكر است كه آن چه در اين مقال ، ذكر شد فقط يك سر رشته نازك از كاري است كه بايد انجام شود و اين سر رشته نازك ، بضاعت ناچيز و اندك اين حقير بود كه از فضل و لطف بي مانند حضرت پروردگار ارائه شد ؛ دانشمندان و مفاخر علمي و فرهنگي و مذهبي و عرفاني اين سرزمين ، قادرند كه در اين زمينه كاري كارستان كنند. اميد دارم اين بزرگان ، با بازنويسي قانون اساسي بر محور انتظار و فرهنگ انتظار ، دل امام زمان را شاد كنند .

+ نوشته شده در  یکشنبه نهم بهمن 1390ساعت 8:47  توسط فرزانه نادری  |